Diffuziya

Diffuziya iki maddənin molekullarının öz aralarında qarışması hadisəsidir. Bu hadisə molekulların daimi istilik hərəkəti nəticəsində baş verir — molekullar dayanmadan hərəkət edir və bu hərəkət sayəsində bir maddənin molekulları digər maddənin molekulları arasına keçə bilir. Diffuziya hadisəsi bütün maddələrdə — qazlarda, mayelərdə və hətta bərk cisimlərdə də baş verir, lakin müxtəlif aqreqat hallarında diffuziya sürəti kəskin fərqlənir. Qazlarda diffuziya sürətli baş verir — molekullar arasındakı məsafə böyük olduğundan molekullar sərbəst hərəkət edərək tez qarışır (məsələn, ətrin otağa yayılması, bir qazın digər qaz içərisində yayılması). Mayelərdə diffuziya qazlara nisbətən yavaş gedir — molekullar bir-birinə daha yaxın yerləşdiyi üçün toqquşmalar daha tez-tez baş verir və molekulların bir-biri arasına keçməsi daha çox vaxt tələb edir (məsələn, çay paketinin suya rəng verməsi, duzun və ya şəkərin suda həll olması). Bərk cisimlərdə diffuziya çox yavaş baş verir — molekullar yerində titrəyir və yerdəyişmə çox məhduddur, buna görə diffuziya üçün çox uzun vaxt (illər, hətta onilliklər) tələb olunur. Klassik nümunə: qurğuşun və qızıl lövhələr bir neçə ildən sonra bir-birinə diffuziya edir — bu, bərk cisimlərdə diffuziyanın mümkün olduğunu sübut edir. Diffuziya sürətinə təsir edən ən vacib amil TEMPERATURdur. Temperatur artdıqca molekulların istilik hərəkətinin sürəti artır, molekullar daha enerjili hərəkət edir, nəticədə diffuziya sürətlənir. Əksinə, temperatur azaldıqca molekulların hərəkət sürəti azalır, diffuziya yavaşlayır. Diffuziya hadisəsi molekulların mövcudluğunu sübut edən birbaşa dəlildir — əgər maddələr molekullardan ibarət olmasaydı, onların belə öz-özünə qarışması mümkün olmazdı. Ümumi səhvlərdən biri diffuziyanın yalnız mayelərdə baş verdiyini düşünməkdir — əslində qazlarda daha sürətli, bərk cisimlərdə isə çox yavaş olsa da baş verir. Digər səhv isə soyuq mühitdə diffuziyanın daha sürətli olduğunu zənn etməkdir — əslində temperatur artdıqca diffuziya sürətlənir.