Aqreqat Halları
Maddənin üç əsas aqreqat halı: bərk, maye, qaz. Halların fərqi (forma+həcm sabitliyi), nümunələr, hallar arası keçid adları.
AQREQAT HALLARI — maddənin üç əsas halı: BƏRK, MAYE, QAZ.
BƏRK HAL: - Molekullar SIX yerləşir, aralarındakı məsafə çox kiçikdir. - Molekullar yalnız öz yerləri ətrafında rəqs edir — yerlərini dəyişə bilmirlər. - Forma SABİTDİR (maddə öz formasını saxlayır). - Həcm SABİTDİR (maddə öz həcmini saxlayır). - Nümunələr: daş, dəmir, buz, taxta, şüşə, metal.
MAYE HAL: - Molekullar NİSBƏTƏN SIXDIR, lakin bir-birinə nəzərən yerlərini dəyişə bilir. - Forma DƏYİŞKƏNDİR — maye qabın formasını alır. - Həcm SABİTDİR (maye öz həcmini saxlayır, sıxılmır). - Nümunələr: su, süd, benzin, yağ, spirt.
QAZ HALI: - Molekullar arasındakı məsafə ÇOX BÖYÜKDÜR. - Molekullar SƏRBƏST hərəkət edir — bütün istiqamətlərə uçur. - Nə forma, NƏ DƏ HƏCM sabitdir — qaz qabın bütün həcmini doldurur. - Qazlar SIXILA bilir (həcmi kiçildilə bilir). - Nümunələr: hava, təbii qaz, oksigen, azot, karbon qazı.
HALLAR ARASI KEÇİDLƏR: - Ərimə: bərk → maye (məsələn, buzun əriyib suya çevrilməsi). - Donma: maye → bərk (məsələn, suyun donub buza çevrilməsi). - Buxarlanma: maye → qaz (məsələn, suyun buxarlanması). - Kondensasiya: qaz → maye (məsələn, buxarın soyuyub su damlalarına çevrilməsi).
ÜMUMİ SƏHVLƏR: - Qazın formasının sabit olduğunu düşünmək — SƏHVDİR. Qazın nə forması, nə həcmi sabitdir. - Bərk maddədə molekulların heç hərəkət etmədiyini zənn etmək — SƏHVDİR. Bərk halda da molekullar öz yerləri ətrafında rəqs edirlər. - Mayenin həcminin dəyişkən olduğunu düşünmək — SƏHVDİR. Mayenin həcmi sabitdir, yalnız forması dəyişir. - Qazları sıxmağın mümkün olmadığını düşünmək — SƏHVDİR. Qazlar sıxıla bilir, məsələn, hava şarındakı hava sıxılmış haldadır. - Bütün maddələrin buxarlana bildiyini düşünmək — SƏHVDİR. Bəzi bərk maddələr (daş, dəmir) normal şəraitdə buxarlanmır.
Qaydalar
- 1Bərk halda forma və həcm sabitdir; molekullar sıx yerləşir, yalnız öz yerləri ətrafında rəqs edir.
- 2Maye halda həcm sabitdir, forma dəyişkəndir (qabın formasını alır); molekullar bir-birinə nəzərən yerlərini dəyişə bilir.
- 3Qaz halında nə forma, nə həcm sabitdir; qaz qabın bütün həcmini doldurur; molekullar sərbəst hərəkət edir.
- 4Ərimə — bərk haldan maye hala keçid.
- 5Donma — maye haldan bərk hala keçid.
- 6Buxarlanma — maye haldan qaz halına keçid.
- 7Kondensasiya — qaz halından maye hala keçid.
- 8Qazlar sıxıla bilir; bərk və mayelər praktik olaraq sıxılmır.
- 9Bərk maddələr də molekulyar hərəkətə malikdir — molekullar öz yerləri ətrafında rəqs edir.
- 10Hər üç aqreqat halı arasında keçid mümkündür (temperatur dəyişikliyi ilə).
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir