Göbələklərin müxtəlifliyi
Kif, maya, parazit göbələklər nümunələri.
Göbələklər aləminin müxtəlif nümayəndələri quruluşuna və qidalanma üsuluna görə bir-birindən fərqlənir. Kif göbələkləri — mukor və penisillium — saprofit orqanizmlərdir; onlar ölü üzvi qalıqlar, xüsusilə qida məhsulları (çörək, meyvə, tərəvəz) üzərində inkişaf edir. Mukor ağ tüklü örtük şəklində görünən çoxhüceyrəli kif göbələyidir, onun şaquli hiflərinin ucunda sporangilər əmələ gəlir. Penisillium isə yaşılımtıl-göy rəngli kif göbələyidir ki, ondan alınan penisillin ilk antibiotik kimi tibbdə inqilabi dəyişiklik yaratmışdır. Maya göbələkləri birhüceyrəlidir, onlar qıcqırma prosesi vasitəsilə enerji alır — şəkəri parçalayaraq karbon qazı (CO₂) və etil spirti əmələ gətirir. Bu xüsusiyyət çörək bişirmədə (xəmirin qalxması CO₂ hesabına) və spirt istehsalında geniş istifadə olunur. Parazit göbələklər canlı orqanizmlərdə yaşayır və onların hesabına qidalanaraq xəstəlik törədir: bitki göbələyi (fitofora) kartof və pomidorda məhsul itkisinə səbəb olur, dəri göbələkləri isə insan və heyvanlarda dəri xəstəlikləri yaradır. Göbələklər təbiətdə maddələr dövranında əvəzsiz rol oynayır — ölü orqanizm qalıqlarını parçalayaraq mineral maddələri torpağa qaytarırlar.
Məsələn: çörək mayası (Saccharomyces cerevisiae) şəkərli məhlulda qıcqırma prosesi zamanı CO₂ qabarcıqları əmələ gətirir, məhz bu qaz xəmirdə məsamələr yaradaraq onun yumşaq və həcmli olmasını təmin edir.
Qaydalar
- 1Kif göbələkləri (mukor, penisillium) saprofit orqanizmlərdir — ölü üzvi qalıqlar, xüsusilə qida məhsulları üzərində inkişaf edirlər.
- 2Penisillium kif göbələyindən alınan penisillin ilk antibiotikdir — bakterial infeksiyaların müalicəsində istifadə olunur.
- 3Maya göbələkləri birhüceyrəlidir, qıcqırma yolu ilə enerji alır, şəkəri parçalayaraq CO₂ və etanol əmələ gətirir.
- 4Parazit göbələklər canlı orqanizmlərin hesabına qidalanaraq xəstəlik törədir — bitki göbələyi (fitofora) və dəri göbələkləri buna misaldır.
- 5Göbələklər təbiətdə maddələr dövranında mühüm rol oynayır — ölü üzvi qalıqları parçalayaraq minerallaşdırır.
- 6Bütün kifləri zərərli saymaq səhvdir — penisillium faydalı kif göbələyidir; mayaları heyvan hesab etmək də yanlışdır, onlar göbələk aləminə aiddir.
- 7Çörək bişirmədə mayanın rolu onun qıcqırma zamanı CO₂ ifraz etməsi ilə bağlıdır — CO₂ qazı xəmiri qaldıraraq məsaməli edir.
- 8Göbələklərin insan həyatında qida (şampinyon), dərman (penisillin) və sənaye (çörək, spirt mayası) əhəmiyyəti vardır.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir