bio7-5.1· V Bölmə: Birhüceyrəlilər və çoxhüceyrəlilər yarımaləmi· ~14 dəq

Birhüceyrəlilər yarımaləmi. Sarkomastiqoforlar və infuzorlar tipi

Amöb, evqlena və infuzor-tərlik quruluşu.

Birhüceyrəlilər yarımaləmi bədəni yalnız bir hüceyrədən ibarət olan mikroskopik heyvanabənzər orqanizmləri əhatə edir. Bu orqanizmlər bütün həyat funksiyalarını — qidalanma, tənəffüs, ifrazat, hərəkət və çoxalmanı — tək bir hüceyrə daxilində həyata keçirir. Sarkomastiqoforlar tipinə iki mühüm nümayəndə daxildir: amöb (Sarkodinlər sinfi) və evqlena (Qamçılılar sinfi). Amöb yalançı ayaqlar (psevdopodilər) vasitəsilə hərəkət edir, bədən forması qeyri-sabitdir və qidanı faqositoz yolu ilə — yalançı ayaqlarla əhatə edərək qəbul edir. Evqlena isə qamçı vasitəsilə hərəkət edir, tərkibində xloroplast olduğu üçün işıqda fotosintez edir, qaranlıqda isə hazır üzvi maddələrlə qidalanır — bu səbəbdən qarışıq qidalanma (miksotrof) üsuluna malikdir. İnfuzorlar tipinin ən tanınmış nümayəndəsi infuzor-tərlik ən mürəkkəb quruluşlu birhüceyrəli orqanizmdir: bədəni çoxsaylı kirpikciklərlə örtülüdür, iki nüvəyə — həyat fəaliyyətini idarə edən makronukleusa və çoxalmada iştirak edən mikronukleusa malikdir, həmçinin qidanı qəbul etmək üçün xüsusi hüceyrə ağzı (sitostom) və hüceyrə udlağı (sitofarinks) vardır. Birhüceyrəlilər əsasən bölünmə (qeyri-cinsi) yolu ilə çoxalır, əlverişsiz şəraitdə isə sista əmələ gətirərək qoruyucu qınla örtülürlər.

📌Nümunə

Məsələn: amöbün formasının qeyri-sabit olması onun sitoplazma axını ilə daim yalançı ayaqlar əmələ gətirməsindən irəli gəlir, infuzor-tərliyin isə bədəni sıx kirpikcik örtüyünə malik olduğu üçün sabit formadadır.

Qaydalar

  1. 1Birhüceyrəlilər yarımaləminin bütün nümayəndələri bədəni bir hüceyrədən ibarət olan heyvanabənzər orqanizmlərdir.
  2. 2Amöb yalançı ayaqlarla hərəkət edir, bədən forması qeyri-sabitdir, faqositozla qidalanır — xloroplastı olmadığı üçün bitki deyil.
  3. 3Evqlena qamçı ilə hərəkət edir, xloroplastı olduğu üçün işıqda fotosintez edir, qaranlıqda hazır üzvi maddələrlə qidalanır — qarışıq qidalanma (miksotrof).
  4. 4İnfuzor-tərlik ən mürəkkəb birhüceyrəlidir: kirpikciklərlə hərəkət, iki nüvə (makronukleus — maddələr mübadiləsi; mikronukleus — çoxalma), hüceyrə ağzı və udlağı.
  5. 5Birhüceyrəlilər əsasən bölünmə (qeyri-cinsi) yolu ilə çoxalır; əlverişsiz şəraitdə sista əmələ gətirir.
  6. 6Sarkomastiqoforlar tipinə amöb (Sarkodinlər sinfi) və evqlena (Qamçılılar sinfi) daxildir.
  7. 7Amöbü bitki, evqlenanı isə yalnız bitki hesab etmək ümumi səhvdir — hər ikisi heyvanabənzər xüsusiyyətlərə malikdir.
  8. 8İnfuzor-tərlikdə makronukleus həyat fəaliyyətini (maddələr mübadiləsini) idarə edir, mikronukleus isə yalnız çoxalma prosesində iştirak edir.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir