Birhüceyrəlilər yarımaləmi. Sarkomastiqoforlar və infuzorlar tipi
Amöb, evqlena və infuzor-tərlik quruluşu.
Birhüceyrəlilər yarımaləmi bədəni yalnız bir hüceyrədən ibarət olan mikroskopik heyvanabənzər orqanizmləri əhatə edir. Bu orqanizmlər bütün həyat funksiyalarını — qidalanma, tənəffüs, ifrazat, hərəkət və çoxalmanı — tək bir hüceyrə daxilində həyata keçirir. Sarkomastiqoforlar tipinə iki mühüm nümayəndə daxildir: amöb (Sarkodinlər sinfi) və evqlena (Qamçılılar sinfi). Amöb yalançı ayaqlar (psevdopodilər) vasitəsilə hərəkət edir, bədən forması qeyri-sabitdir və qidanı faqositoz yolu ilə — yalançı ayaqlarla əhatə edərək qəbul edir. Evqlena isə qamçı vasitəsilə hərəkət edir, tərkibində xloroplast olduğu üçün işıqda fotosintez edir, qaranlıqda isə hazır üzvi maddələrlə qidalanır — bu səbəbdən qarışıq qidalanma (miksotrof) üsuluna malikdir. İnfuzorlar tipinin ən tanınmış nümayəndəsi infuzor-tərlik ən mürəkkəb quruluşlu birhüceyrəli orqanizmdir: bədəni çoxsaylı kirpikciklərlə örtülüdür, iki nüvəyə — həyat fəaliyyətini idarə edən makronukleusa və çoxalmada iştirak edən mikronukleusa malikdir, həmçinin qidanı qəbul etmək üçün xüsusi hüceyrə ağzı (sitostom) və hüceyrə udlağı (sitofarinks) vardır. Birhüceyrəlilər əsasən bölünmə (qeyri-cinsi) yolu ilə çoxalır, əlverişsiz şəraitdə isə sista əmələ gətirərək qoruyucu qınla örtülürlər.
Məsələn: amöbün formasının qeyri-sabit olması onun sitoplazma axını ilə daim yalançı ayaqlar əmələ gətirməsindən irəli gəlir, infuzor-tərliyin isə bədəni sıx kirpikcik örtüyünə malik olduğu üçün sabit formadadır.
Qaydalar
- 1Birhüceyrəlilər yarımaləminin bütün nümayəndələri bədəni bir hüceyrədən ibarət olan heyvanabənzər orqanizmlərdir.
- 2Amöb yalançı ayaqlarla hərəkət edir, bədən forması qeyri-sabitdir, faqositozla qidalanır — xloroplastı olmadığı üçün bitki deyil.
- 3Evqlena qamçı ilə hərəkət edir, xloroplastı olduğu üçün işıqda fotosintez edir, qaranlıqda hazır üzvi maddələrlə qidalanır — qarışıq qidalanma (miksotrof).
- 4İnfuzor-tərlik ən mürəkkəb birhüceyrəlidir: kirpikciklərlə hərəkət, iki nüvə (makronukleus — maddələr mübadiləsi; mikronukleus — çoxalma), hüceyrə ağzı və udlağı.
- 5Birhüceyrəlilər əsasən bölünmə (qeyri-cinsi) yolu ilə çoxalır; əlverişsiz şəraitdə sista əmələ gətirir.
- 6Sarkomastiqoforlar tipinə amöb (Sarkodinlər sinfi) və evqlena (Qamçılılar sinfi) daxildir.
- 7Amöbü bitki, evqlenanı isə yalnız bitki hesab etmək ümumi səhvdir — hər ikisi heyvanabənzər xüsusiyyətlərə malikdir.
- 8İnfuzor-tərlikdə makronukleus həyat fəaliyyətini (maddələr mübadiləsini) idarə edir, mikronukleus isə yalnız çoxalma prosesində iştirak edir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir