Yastı qurdların həyat fəaliyyəti
Həzm, ifrazat, sinir sistemi, çoxalma.
Yastı qurdların həyat fəaliyyəti sistemləri onların yaşam tərzinə — sərbəst və ya parazit həyata uyğunlaşmışdır. Sərbəst yaşayan planariyada həzm sistemi mövcuddur: ağız dəliyi qarın tərəfdə yerləşir, əzələli udlaq xaricə çıxaraq qidanı tutur və şaxəli bağırsaqda həzm olunur; anal dəlik olmadığı üçün həzm olunmamış qalıqlar ağızdan xaric edilir. İfrazat sistemi protonefridi tiplidir — alov hüceyrəli borucuqlar bədən boşluğundan artıq suyu və maddələr mübadiləsi məhsullarını yığıb xaricə ifraz edir. Sinir sistemi pilləkən (nərdivan) tiplidir: baş hissədə cüt sinir düyünü (beyin qanqlisi) yerləşir, buradan bədən boyu uzanan iki uzununa sinir sütunu arasında köndələn sinir telləri keçir. Parazit yastı qurdlarda (sorucu və lentşəkilli) həyat dövrü sahib dəyişmə ilə baş verir: qaraciyər sorucusunun aralıq sahibi kiçik göl ilbizi, əsas sahibi qaramaldır; öküz soliterinin aralıq sahibi iribuynuzlu heyvanlar, əsas sahibi isə insandır. Soliterin həzm sistemi tamamilə reduksiya olunmuşdur — o, nazik bağırsaqda yaşayaraq hazır həzm olunmuş qidanı bütün bədən səthi ilə sorur. Hər bir buğumda həm erkək, həm dişi cinsiyyət sistemi (hermafrodit quruluş) vardır ki, bu da çoxalma şansını maksimuma çatdırır.
Məsələn: şagirdlər tez-tez öküz soliterinin bağırsağı olduğunu zənn edirlər, lakin bu səhvdir — soliterdə həzm sistemi tamamilə yoxdur, o, qidanı bədən səthi ilə diffuziya yolu ilə mənimsəyir.
Qaydalar
- 1Planariyada ağız dəliyi qarın tərəfdə yerləşir; əzələli udlaq xaricə çıxa bilir və qidanı tutur; bağırsaq şaxəli quruluşludur, anal dəlik yoxdur — həzm olunmamış qalıqlar ağızdan xaric olunur.
- 2Yastı qurdların ifrazat sistemi protonefridi tiplidir — alov hüceyrəli (kirpikcikli) borucuqlardan ibarətdir; bu borucuqlar bədən boşluğundan artıq suyu və ifrazat məhsullarını toplayıb ifrazat məsamələri ilə xaric edir.
- 3Sinir sistemi pilləkən (nərdivan) tiplidir: başda cüt sinir düyünü (beyin qanqlisi), onlardan çıxan iki uzununa sinir sütunu və onları birləşdirən köndələn sinir tellərindən ibarətdir.
- 4Qaraciyər sorucusunun həyat dövrü sahib dəyişmə ilə gedir: aralıq sahib — kiçik göl ilbizi, əsas sahib — iribuynuzlu heyvanlar (qaramal). Sürfələr ilbizdə inkişaf edir, sonra otlağa çıxaraq qaramala keçir.
- 5Öküz soliterinin həyat dövrü: aralıq sahib — iribuynuzlu heyvanlar (onların əzələlərində finna (sürfə) mərhələsi keçir), əsas sahib — insan (nazik bağırsaqda yetkin qurd yaşayır).
- 6Öküz soliterinin bədəni çoxsaylı buğumlardan ibarətdir; hər buğumda həm erkək, həm dişi cinsiyyət sistemi (hermafrodit) vardır — bu, öz-özünə mayalanmağa və çoxlu yumurta əmələ gətirməyə imkan verir.
- 7Parazit yastı qurdlarda (soliterdə) həzm sistemi tamamilə yoxdur — onlar hazır həzm olunmuş qidanı bütün bədən səthi ilə diffuziya yolu ilə sorur; bu, parazit həyat tərzinə uyğunlaşmadır.
- 8Planariya sərbəst yaşayan yastı qurddur; onun həzm sistemi var — ağız, udlaq, şaxəli bağırsaq; sinir sistemi baş hissədə cəmlənmişdir (sefalizasiya əlaməti).
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir