bio7-5.7· V Bölmə: Birhüceyrəlilər və çoxhüceyrəlilər yarımaləmi· ~13 dəq

Sap qurdlar tipi. Sap qurdların həyat dövriyyəsi

İnsan askaridası və onun inkişaf mərhələləri.

Sap qurdlar (Nematodlar) tipi heyvanlar aləmində mühüm təkamül yenilikləri — ilkin bədən boşluğu və anal dəliyi ilə seçilən orqanizmlərdir. Onların bədəni uzunsov, eninə kəsiyi dairəvi, ucları iti, buğumsuzdur; xarici skelet rolunu oynayan möhkəm kutikula ilə örtülüdür. Həzm sistemi boruvari (ağız → udlaq → bağırsaq → anal dəlik) quruluşludur. Sinir sistemi udlaqətrafı sinir halqası və ondan çıxan uzununa sinir sütunlarından ibarətdir. Qan-damar və tənəffüs sistemi yoxdur — qaz mübadiləsi bədən səthi ilə diffuziya yolu ilə baş verir. Ayrıcinslidir; erkək fərd dişidən kiçikdir. Tipin ən tanınmış parazit nümayəndəsi insan askaridasıdır (20–40 sm) — o, insanın nazik bağırsağında yaşayır. Onun həyat dövriyyəsi mürəkkəb miqrasiya ilə müşayiət olunur: yumurtalar nəcislə xaricə çıxır → rütubətli torpaqda yetişir → çirklənmiş qida/su ilə insana keçir → bağırsaqda sürfə çıxır → qanla ciyərə keçir → öskürəklə udlağa qalxır → udularaq yenidən bağırsağa qayıdıb yetkin forma çevrilir.

📌Nümunə

Məsələn: şagirdlər çox vaxt səhvən askaridanın birbaşa bağırsaqda inkişaf etdiyini düşünürlər, lakin sürfə mütləq ciyərlərdən keçməli olduğu miqrasiya mərhələsi olmadan yetkin qurda çevrilə bilməz.

Qaydalar

  1. 1Sap qurdların bədəni uzunsov, eninə kəsiyi dairəvi, ucları iti və buğumsuzdur; bədən xaricdən möhkəm kutikula ilə örtülüdür.
  2. 2Sap qurdlarda ilk dəfə olaraq ilkin bədən boşluğu və anal dəliyi meydana gəlmişdir — bu, təkamüldə mühüm yenilikdir.
  3. 3Həzm sistemi boruvaridir: ağız dəliyi → udlaq → bağırsaq → anal dəlik; qida bir istiqamətdə hərəkət edir.
  4. 4Sap qurdlar ayrıcinslidir — erkək fərd dişidən kiçik olur və quyruq hissəsi qarmaqvari əyilmişdir; mayalanma daxilidir.
  5. 5İnsan askaridasının həyat dövriyyəsində mütləq miqrasiya mərhələsi var: bağırsaq → qan → ciyər → udlaq → bağırsaq; sürfə ciyərdən keçmədən yetkinləşə bilməz.
  6. 6Askrida yumurtaları yalnız rütubətli, oksigenli torpaq şəraitində yetişərək yoluxdurucu olur; təzə nəcislə çıxmış yumurtalar yoluxdurmur.
  7. 7Sap qurdlarda qan-damar və tənəffüs sistemi yoxdur; qaz mübadiləsi bədən səthi ilə diffuziya yolu ilə həyata keçir.
  8. 8Sinir sistemi udlaqətrafı sinir halqası və bədən boyu uzanan bir neçə uzununa sinir sütunundan ibarətdir; hiss orqanları zəif inkişaf etmişdir.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq