CİS-lə coğrafi mövqe təyini

CİS — Coğrafi İnformasiya Sistemi (ing. GIS — Geographic Information System) məkan məlumatlarını toplamaq, saxlamaq, təhlil etmək və xəritə şəklində göstərmək üçün nəzərdə tutulmuş kompüter sistemidir. CİS-in beş əsas komponenti var: APARAT (kompüterlər, GPS qəbulediciləri, skanerlər, printerlər), PROQRAM (ArcGIS, QGIS, Google Earth kimi xüsusi GIS proqram təminatı), MƏLUMAT (məkan məlumatları — koordinatlar, sərhədlər, relyef; atribut məlumatları — ad, əhali sayı, temperatur kimi təsviredici məlumatlar), İNSANLAR (CİS mütəxəssisləri, coğrafiyaşünaslar, şəhər planlaşdırıcıları), METODLAR (məkan təhlili üsulları, məsafə hesablanması, bufer zonaların yaradılması). CİS-də məlumatlar LAY (təbəqə) şəklində təşkil olunur: hər bir lay bir tip məlumatı ehtiva edir — yol şəbəkəsi, çaylar, yaşayış məntəqələri, relyef, torpaq tipləri, meşə örtüyü. Laylar üst-üstə qoyularaq kompleks məkan təhlili aparılır. CİS-in tətbiq sahələri genişdir: şəhər planlaması (yeni yolların, məktəblərin optimal yerini müəyyən etmək), ekologiya (meşə yanğınlarının monitorinqi, çirklənmə xəritələri), kənd təsərrüfatı (məhsuldarlıq xəritələri, suvarma planlaması), naviqasiya (GPS vasitəsilə marşrut planlaması, tıxac xəritələri), fəlakət idarəçiliyi (zəlzələ, sel risk xəritələri, təxliyə marşrutları). CİS-in əsas üstünlüyü ondan ibarətdir ki, o, yalnız xəritə göstərmir — məkan məlumatlarını TƏHLİL edir, suallara cavab verir ("Bu ərazidə nə var?", "Ən qısa yol hansıdır?", "Bu iki obyekt arasındakı məsafə nə qədərdir?"). Ən çox yayılmış səhv CİS-i sadəcə rəqəmsal xəritə kimi düşünməkdir — CİS xəritədən daha çox şeydir, o, məkan suallarına cavab verən təhlil sistemidir. Digər ümumi səhv GPS ilə CİS-i qarışdırmaqdır: GPS (Global Positioning System) yalnız koordinat təyin edən peyk naviqasiya sistemidir, CİS isə məkan məlumatlarını toplayan, saxlayan, təhlil edən və göstərən daha geniş sistemdir.