Relyef nədir?

Relyef — Yer səthində mövcud olan bütün formaların məcmusudur. Yer səthi hamar deyil; onun üzərində müxtəlif hündürlüklü qalxmalar və alçaq sahələr mövcuddur. Əsas relyef formalarına dağlar, düzənliklər, təpələr və çökəkliklər aiddir. Dağlar hündürlüyü 200 metrdən çox olan relyef formalarıdır — zirvə (ən yüksək nöqtə), yamac (maili hissə) və ətək (aşağı hissə) olmaqla üç əsas hissədən ibarətdir. Hündürlüyünə görə dağlar yüksək (2000 m-dən çox — məsələn, Qafqaz, Himalay), orta (500–2000 m — məsələn, Ural) və alçaq (200–500 m) olmaqla təsnif edilir. Düzənliklər — Yer səthinin nisbətən hamar sahələridir; formasına görə maili (bir tərəfə meyilli), düz (hamar) və pilləli (terraslı), hündürlüyünə görə isə aşağı düzənliklər (0–200 m, məsələn, Kür-Araz ovalığı) və yüksək düzənliklər (200–500 m) olur. Təpələr hündürlüyü 200 metrə qədər olan kiçik qalxmalardır. Çökəkliklər Yer səthinin alçaq sahələridir; bəziləri dəniz səviyyəsindən aşağıda yerləşir (məsələn, Ölü dəniz çökəkliyi −430 m). Relyef formaları iki əsas qüvvənin təsiri ilə formalaşır: endogen (daxili — tektonik hərəkətlər, vulkanizm, zəlzələlər) və ekzogen (xarici — su, külək, buzlaq, aşınma) proseslər. Relyefin qrafik təsviri üçün topoqrafik profil çəkilir — bu, xəritədə müəyyən bir xətt boyunca hündürlüyün dəyişməsini göstərən qrafikdir; topoqrafik profildə relyef formalarını aydın göstərmək üçün şaquli miqyas üfüqi miqyasdan daha böyük götürülür. Hər bir nöqtənin mütləq hündürlüyü dəniz səviyyəsinə nəzərən, nisbi hündürlük isə bir nöqtənin digər nöqtəyə nəzərən yüksəkliyidir.