Məkanın iqtisadi mənzərəsi
İqtisadi sektorlar: ibtidai, ikinci, üçüncü, dördüncü.
İqtisadi fəaliyyət insanların ehtiyaclarını ödəmək üçün mal istehsalı və xidmət göstərmə fəaliyyətidir. Dünya ölkələrinin iqtisadiyyatı dörd əsas sektora bölünür. İbtidai sektor təbii resursların birbaşa çıxarılması ilə məşğuldur: kənd təsərrüfatı, balıqçılıq, meşəçilik, mədənçıxarma, neft və qaz hasilatı. İkinci sektor xammalı emal edərək hazır məhsula çevirir: maşınqayırma, yeyinti sənayesi, kimya sənayesi, tikinti. Üçüncü sektor xidmət sahələrini əhatə edir: nəqliyyat, ticarət, turizm, təhsil, səhiyyə, bankçılıq. Dördüncü sektor informasiya və bilik əsaslı fəaliyyətlərdən ibarətdir: İKT, elmi tədqiqat, konsaltinq, rəqəmsal xidmətlər. İqtisadi sektorların payı ölkədən ölkəyə fərqlənir: inkişaf etmiş ölkələrdə xidmət sektoru üstünlük təşkil edir, inkişaf etməkdə olan ölkələrdə isə kənd təsərrüfatı və sənaye daha böyük paya malikdir.
Məsələn: Yaponiyada xidmət sektoru ÜDM-in təxminən 71%-ni təşkil edir, Səudiyyə Ərəbistanında neft sənayesi (ibtidai+ikinci sektor) aparıcı rol oynayır, İsveçrədə isə bankçılıq və maliyyə xidmətləri iqtisadiyyatın əsasını təşkil edir.
Qaydalar
- 1İqtisadi fəaliyyət — insanların ehtiyaclarını ödəmək üçün mal istehsalı və xidmət göstərmə fəaliyyətidir.
- 2İbtidai sektor təbii resursların birbaşa çıxarılması ilə məşğuldur: kənd təsərrüfatı, balıqçılıq, meşəçilik, mədənçıxarma, neft-qaz hasilatı.
- 3İkinci sektor xammalı emal edib hazır məhsula çevirir: sənaye (maşınqayırma, yeyinti, kimya) və tikinti.
- 4Üçüncü sektor xidmət göstərir: nəqliyyat, ticarət, turizm, təhsil, səhiyyə, bankçılıq.
- 5Dördüncü sektor informasiya və bilik əsaslı fəaliyyətlərdir: İKT, elmi tədqiqat, konsaltinq, proqram təminatı.
- 6İnkişaf etmiş ölkələrdə xidmət sektoru üstünlük təşkil edir (ÜDM-in 70-80%-i), inkişaf etməkdə olan ölkələrdə isə kənd təsərrüfatı və sənaye daha böyük paya malikdir.
- 7Azərbaycan iqtisadiyyatında neft-qaz sektoru aparıcı rol oynayır, lakin kənd təsərrüfatı, turizm və nəqliyyat da mühüm sahələrdir.
- 8İbtidai sektoru yalnız kənd təsərrüfatı ilə məhdudlaşdırmaq səhvdir — mədənçıxarma, balıqçılıq və meşəçilik də ibtidai sektora aiddir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir