Canlıların həyat xassələri və hüceyrənin kimyəvi tərkibi
Həyatın əsas xassələri, quruluş səviyyələri, su və qeyri-üzvi maddələr.
Canlı orqanizmlər bir sıra xüsusi xassələrə malikdir ki, bunlar onu cansız maddələrdən fərqləndirir. Bu xassələrə maddələr mübadiləsi (metabolizm), qıcıqlanma (xarici təsirlərə reaksiya), çoxalma, böyümə və inkişaf, irsiyyət (valideyn xüsusiyyətlərinin nəslə ötürülməsi), dəyişkənlik (mutasiya və modifikasiya) və özünütənzimləmə daxildir. Diqqət edilməli məqam odur ki, qıcıqlanma xassəsi bütün canlılara — həm bitkilərə, həm heyvanlara, həm də mikroorqanizmlərə aiddir. Həyatın quruluş səviyyələri kiçikdən böyüyə: molekulyar, hüceyrə, toxuma, orqan, orqanizm, populyasiya-növ, biosenoz/ekosistem, biosfer şəklində düzülür. Hüceyrənin kimyəvi tərkibinin ~98%-ni dörd makroelement — oksigen (O), karbon (C), hidrogen (H) və azot (N) — təşkil edir; fosfor (P), kükürd (S), kalium (K), kalsium (Ca) və natrium (Na) isə makroelement qrupuna daxildir. Qeyri-üzvi maddələr arasında su xüsusi yer tutur: hüceyrə kütləsinin 70–80%-ni əhatə edir, universal həlledici funksiyası daşıyır, yüksək istilik tutumu sayəsində istilik tənzimlənməsini təmin edir.
Məsələn: tər ifrazı zamanı su buxarlanarkən bədən səthi soyuyur — bu, suyun yüksək istilik tutumunun birbaşa nəticəsidir.
Qaydalar
- 1Canlıların 7 əsas həyat xassəsi var: maddələr mübadiləsi, qıcıqlanma, çoxalma, böyümə/inkişaf, irsiyyət, dəyişkənlik, özünütənzimləmə.
- 2Quruluş səviyyələri kiçikdən böyüyə: molekulyar → hüceyrə → toxuma → orqan → orqanizm → populyasiya-növ → biosenoz/ekosistem → biosfer.
- 3Hüceyrənin ~98%-ni 4 makroelement təşkil edir: O (~65%), C (~18%), H (~10%), N (~3%).
- 4Su hüceyrə kütləsinin 70–80%-ni təşkil edir; universal həlledici, istilik tampon maddəsi, biokimyəvi reaksiyaların mühitidir; üzvi deyil, qeyri-üzvidir.
- 5Mineral ionlar (K⁺, Na⁺, Ca²⁺, Cl⁻) osmotik təzyiqin tənzimlənməsini, sinir impulslarını və bufer sistemlərini təmin edir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir