Metalların ümumi xarakteristikası və alınması
Dövri cədvəldə yeri, xassələri, filizlərdən alınması.
Metallar dövri cədvəlin əsasən sol və aşağı hissəsini tutur — bu sahəni qeyri-metallardan metalloidlər (bor B, silisium Si, german Ge, arsen As, surma Sb, telur Te) ayırır. Metallıq xassə qrup üzrə yuxarıdan aşağıya doğru artır, çünki atom radiusu böyüdükcə xarici elektronlar nüvəyə daha zəif bağlı olur. Eyni dövr üzrə isə soldan sağa metallıq xassə azalır: nüvə yükü artan kimi xarici elektronlar daha möhkəm tutulur. Fiziki xassələrə görə metallar metallıq parıltıya, yüksək elektrik və istilik keçiriciliyinə, plastikliyə malikdir. Sənayedə metallar əsasən filizlərdən pirometallurgiya (yüksək temperaturda reduksiya), hidrometallurgiya (məhlulda kimyəvi çöküntü) və elektrometallurgiya (elektroliz) üsulları ilə alınır. Bütün bu üsullarda əsas proses metal kationunun elektron alıb neytral atoma çevrilməsidir: Mⁿ⁺ + ne⁻ → M⁰.
Məsələn, dəmir filizindən — hematitdən (Fe₂O₃) dəmiri almaq üçün domna sobasında koks yanmasından əmələ gələn CO istifadə edilir: Fe₂O₃ + 3CO → 2Fe + 3CO₂.
Qaydalar
- 1Metallar dövri cədvəlin sol və aşağı hissəsindədir; metalloidlər (B, Si, Ge, As, Sb, Te) metalları qeyri-metallardan ayırır.
- 2Metallıq xassə qrup üzrə yuxarıdan aşağıya artır, dövr üzrə soldan sağa azalır.
- 3Metalların fiziki xassələri: metallıq parıltı, elektrik/istilik keçiriciliyi, plastiklik (çəkicə döyülə bilmə).
- 4Metallar filizlərdən kation reduksiyası ilə alınır: Mⁿ⁺ + ne⁻ → M⁰ (pirometallurgiya, hidrometallurgiya, elektrometallurgiya).
- 5Ən çox yayılmış səhv: metallıq trendin istiqamətini tərsinə demək — qrup üzrə aşağıya getdikcə metallıq artır, azalmır.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir