Keçid elementləri. Çuqun və polad. Korroziya
Dəmir, ərintilər və metalların dağılması.
Keçid elementləri dövri cədvəlin 3–12-ci qruplarını tutur; onlar qələvi metallardan fərqli olaraq sərttir, yüksək ərimə temperaturuna malikdir, nisbətən az fəaldır və çox vaxt rəngli birləşmələr əmələ gətirir. Dəmir (Fe) ən mühüm keçid metallarından biridir: təbiətdə əsasən Fe₂O₃ (hematit) şəklində rast gəlinir. Domna sobasında ağac kömürün yanması nəticəsində alınan CO dəmir oksidini reduksiya edir: Fe₂O₃ + 3CO → 2Fe + 3CO₂. Belə alınan çuqun 2–4% karbon saxlayır, kövrəkdir; poladda isə karbon miqdarı 0,02–2% arasındadır və o daha möhkəm, emal olunmağa daha əlverişlidir. Korroziya — metalın ətraf mühitin kimyəvi təsiri ilə dağılmasıdır; dəmirin paslanması Fe₂O₃·nH₂O əmələ gəlməsi ilə gedir, bunun üçün oksigen və su eyni vaxtda lazımdır. Metalı korroziyadan qorumaq üçün örtük (boya, emay), qalvanizləmə (sink örtüyü) və proteksiya (daha aktiv metal birləşdirmək) üsullarından istifadə edilir.
Məsələn: 160 q Fe₂O₃ domna sobasında CO ilə tam reduksiya olunarsa, n(Fe₂O₃) = 160/160 = 1 mol, n(Fe) = 2 mol, m(Fe) = 2 × 56 = 112 q alınır.
Qaydalar
- 1Keçid metalları (3–12-ci qruplar) sərttir, yüksək ərimə temperaturludur, az fəaldır və rəngli birləşmələr verir.
- 2Dəmir domna sobasında Fe₂O₃ + 3CO → 2Fe + 3CO₂ reaksiyası ilə alınır.
- 3Çuqun 2–4% C saxlayır (kövrək); polad 0,02–2% C saxlayır (möhkəm, emal olunan).
- 4Korroziya üçün oksigen və su eyni anda tələb olunur; pas Fe₂O₃·nH₂O-dur.
- 5Korroziyadan mühafizə üsulları: örtük (boya/emay), qalvanizləmə (Zn), proteksiya (aktiv metal).
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir