Hava, onun çirklənməsi və atmosfer qazları
Havanın tərkibi və çirkləndiricilər.
Hava — Yer kürəsini əhatə edən qaz qarışığıdır. Quru havanın həcmcə təxmini tərkibi belədir: ~78% azot (N₂), ~21% oksigen (O₂), ~0,93% arqon (Ar), ~0,04% karbon qazı (CO₂) və həddən az miqdarda digər nəcib qazlar. Bu nisbətlər atmosferin alt qatlarında (troposfer) sabit saxlanılır. Havanın çirklənməsinə yol açan başlıca maddələr bunlardır: yanacağın natamam yanmasından əmələ gələn karbon oksid (CO) — rəngsiz, iysiz, insanlar üçün son dərəcə zəhərli qaz; kükürd dioksid (SO₂) və azot dioksid (NO₂) — turşu yağışının əsas səbəbkarları; həmçinin toz, his (carlıq) hissəcikləri. Turşu yağışı SO₂-nin su buxarı ilə reaksiyasından yaranır: SO₂ + H₂O → H₂SO₃, sonra isə H₂SO₃ okside olaraq H₂SO₄ verir. CO₂ və CH₄ isə istixana effektini gücləndirərək qlobal istiləşməyə töhfə verir.
Məsələn: neft zavodu 100 kq SO₂ buraxarsa, o, yağış suyunda H₂SO₃ və H₂SO₄ əmələ gətirir, bu da torpağı turşulaşdırır.
Qaydalar
- 1Quru havanın həcmcə tərkibi: ~78% N₂, ~21% O₂, ~1% Ar və sair qazlar.
- 2CO — natamam yanmadan yaranan zəhərli qaz; CO₂ isə tam yanmanın məhsuludur.
- 3SO₂ və NO₂ turşu yağışı yaradır: SO₂ + H₂O → H₂SO₃ → H₂SO₄.
- 4CO₂ və CH₄ istixana qazlarıdır; atmosferdə artması qlobal istiləşməyə gətirir.
- 5N₂ kimyəvi cəhətdən çox inert olduğundan havadakı ən böyük hissəni (78%) təşkil edir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir