Su. İstixana qazları və qlobal istiləşmə
Suyun əhəmiyyəti və iqlim təsiri.
Su (H₂O) universal həlledici hesab olunur, çünki onun molekulları polyar quruluşa malikdir və ionik, habelə çoxlu polyar birləşmələri həll edir. Təbii sularda natrium, kalsium, maqnezium xlorid, sulfat və hidrokarbonat duzları həll olunmuş halda olur; Ca²⁺ və Mg²⁺ ionlarının artıqlığı suyun müvəqqəti (karbonat) və daimi (sulfat-xlorid) sərtliyini yaradır. İstixana effekti — Günəş enerjisi Yer səthini qızdırır, səth uzun dalğalı istilik şüalanması buraxır; bu şüalanmanı CO₂, CH₄, su buxarı (H₂O) kimi istixana qazları udaraq enerjini atmosferdə saxlayır. Nəticədə orta qlobal temperatur süni şəkildə yüksəlir — bu qlobal istiləşmədir. CO₂-nin əsas mənbəyi kömür, neft, təbii qazın yanmasıdır: CH₄ + 2O₂ → CO₂ + 2H₂O; C + O₂ → CO₂. Ozon qatının dağılması isə tamamilə fərqli prosesdir — freonlar (xlorflorokarbonlar) stratosfer ozonunu parçalayır və bu, UV şüalanmasına qarşı müdafiəni azaldır.
Məsələn: havanın CO₂ konsentrasiyası 280 ppm-dən 420 ppm-ə qalxarsa, əlavə istiləşmə effekti güclənir və qütb buzlaqları əriyərək dəniz səviyyəsi yüksəlir.
Qaydalar
- 1Su universal həlledicidir: polyar molekul quruluşu sayəsində ionik və polyar birləşmələri həll edir.
- 2Suyun müvəqqəti sərtliyi Ca(HCO₃)₂ və Mg(HCO₃)₂-dən, daimi sərtliyi isə CaSO₄ və MgSO₄-dən qaynaqlanır; müvəqqəti sərtliyi qaynamaqla aradan qaldırmaq olar.
- 3İstixana qazları (CO₂, CH₄, su buxarı) Yerin uzun dalğalı istilik şüalanmasını udaraq istiliyi atmosferdə saxlayır — bu istixana effektidir.
- 4Fosil yanacaqların (kömür, neft, təbii qaz) yanması atmosferdə CO₂ konsentrasiyasını artıraraq qlobal istiləşməyə səbəb olur.
- 5İstixana effektini ozon qatının dağılması ilə qarışdırmaq olmaz: birincisi istilik balansına, ikincisi isə ultrabənövşəyi şüalanmaya qarşı müdafiəyə aiddir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir