m5-1.6· Fəsil 1: Natural ədədlər və onlar üzərində əməllər· ~13 dəq

Natural ədədlərin vurulması və bölünməsi

Çoxrəqəmli vurma, bölmə və qalıqlı bölmə.

Natural ədədlərin vurulması əməlində vuruqlar (vurulan ədədlər) bir-biri ilə vurulur və nəticə hasil adlanır: vuruq ×\times vuruq == hasil. Çoxrəqəmli ədədləri vurarkən sütunla yazıb hər mərtəbəni ayrıca vurmaq və nəticələri düzgün mərtəbədə toplamaq lazımdır. Bölmə əməlində isə bölünən ədəd bölənə bölünür və nəticəyə qismet deyilir: bölünən ÷\div bölən == qismet. Əgər bölünən bölənə tam bölünmürsə, qalıqlı bölmə aparılır və a=b⋅q+ra=b\cdot q+r düsturu ilə yazılır, burada qq qismet, rr isə qalıqdır və həmişə 0≤r<b0\le r<b şərti ödənilir — qalıq heç vaxt bölənə bərabər və ya böyük ola bilməz. Vurmanın yerdəyişmə, qruplaşdırma və paylama xassələri hesablamaları asanlaşdırır. Bu qaydaları mətn məsələlərinə tətbiq etmək vacibdir.

📌Nümunə

Məsələn: bir anbarda 234 karobka var, hər karobkada 15 məhsul varsa, ümumi məhsul sayı 234×15=3510234\times15=3510-dur; əgər bu 3510 məhsulu 40 nəfər arasında bərabər bölsək, 3510÷403510\div40 bölməsində qismet 8787, qalıq isə 3030 olur, çünki 40×87+30=351040\times87+30=3510.

Qaydalar

  1. 1Vurma əməlinin komponentlərinə vuruqlar, nəticəsinə isə hasil deyilir: vuruq ×\times vuruq == hasil.
  2. 2Bölmə əməlinin komponentləri bölünən, bölən və qismetdir: bölünən ÷\div bölən == qismet.
  3. 3Qalıqlı bölmədə a=b⋅q+ra=b\cdot q+r düsturu ödənilir, burada 0≤r<b0\le r<b (qalıq həmişə böləndən kiçikdir).
  4. 4Vurmanın yerdəyişmə (a×b=b×aa\times b=b\times a) və qruplaşdırma (a×b×c=(a×b)×c=a×(b×c)a\times b\times c=(a\times b)\times c=a\times(b\times c)) xassələri hesablamanı asanlaşdırır.
  5. 5Paylama xassəsinə görə a×(b+c)=a×b+a×ca\times(b+c)=a\times b+a\times c — mötərizəli ifadəni açmaq üçün istifadə olunur.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq