m5-1.8· Fəsil 1: Natural ədədlər və onlar üzərində əməllər· ~13 dəq

Ədədin bölən və bölünənləri

Bölən (divisor) və bölünən/qatı (multiple) anlayışları.

Bir ədədin böləni dedikdə, onu qalıqsız (tam) bölən natural ədədlər başa düşülür.

📌Nümunə

Məsələn, 1212 ədədini 1,2,3,4,61, 2, 3, 4, 61212-yə qalıqsız bölmək mümkündür, ona görə bu altı ədəd 1212-nin bölənləridir; hər bölən ədədin özündən böyük ola bilməz, deməli bir ədədin bölənlərinin sayı həmişə məhduddur (sonludur). Bir ədədin bölünəni (başqa sözlə, qatı) isə onun natural ədədlərə vurulmasından alınan hasildir: aa ədədinin bölünənləri a,2a,3a,4a,a, 2a, 3a, 4a, \dots ardıcıllığı ilə davam edir və bu sıra sonsuzdur. Diqqət: bölən axtararkən ədədi NƏYƏ BÖLDÜYÜMÜZƏ, bölünən (qatı) axtararkən isə ədədi NƏYƏ VURDUĞUMUZA baxırıq. Hər ədəd özünün həm böləni, həm də bölünənidir, çünki onu özünə həm bölmək, həm də 11-ə vurmaq mümkündür; həmçinin 11 ədədi hər natural ədədin böləni olur. Məsələn: 88 ədədinin bölənləri 1,2,4,81, 2, 4, 8-dir (8÷1=88 \div 1 = 8, 8÷2=48 \div 2 = 4, 8÷4=28 \div 4 = 2, 8÷8=18 \div 8 = 1 — hamısı qalıqsız), 88-in bölünənləri (qatları) isə 8,16,24,32,8, 16, 24, 32, \dots ardıcıllığıdır (8×1=88 \times 1 = 8, 8×2=168 \times 2 = 16, 8×3=248 \times 3 = 24).

Qaydalar

  1. 1aa ədədi bb ədədini qalıqsız bölürsə, bb ədədi aa-nın böləni adlanır.
  2. 2Bir ədədin bölənləri sonludur (məhduddur); ən böyük bölən ədədin özüdür, ən kiçik bölən isə 11-dir.
  3. 3aa ədədinin bölünənləri (qatları) — a,2a,3a,4a,a, 2a, 3a, 4a, \dots ardıcıllığıdır; bu sıra sonsuzdur və ən kiçik bölünən aa-nın özüdür.
  4. 411 ədədi hər natural ədədin böləni, hər ədəd isə özünün həm böləni, həm də bölünənidir (qatıdır).
  5. 5Bölən axtararkən ədədi nəyə bölmək mümkün olduğuna, bölünən (qatı) axtararkən isə ədədi nəyə vurduğumuza baxırıq.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir