Adi kəsr, qarışıq ədəd və bölənlər
Düzgün/düzgün olmayan kəsr, qarışıq ədəd, ədədin bölənləri.
Adi kəsr a/b şəklində yazılır; burada b (məxrəc) bölünən hissə sayını, a (surət) isə götürülən hissə sayını göstərir. Surət məxrəcdən kiçik olduqda kəsr düzgün kəsr adlanır (məsələn, 3/5); surət məxrəcə bərabər və ya böyük olduqda isə düzgün olmayan kəsr deyilir (məsələn, 7/4). Düzgün olmayan kəsri qarışıq ədədə çevirmək üçün surəti məxrəcə bölürük: tam hissə bölmənin nəticəsi, kəsr hissə isə qalanıdır.
Məsələn, 11/3 kəsrini çevirdikdə 11 ÷ 3 = 3 tam, qalıq 2, yəni 3 bütün 2/3 alırıq. Əksinə, qarışıq ədədi düzgün olmayan kəsrə çevirmək üçün tam hissəni məxrəcə vurub surətə əlavə edirik: 2 bütün 3/5 = (2×5+3)/5 = 13/5. Ədədin bölənləri həmin ədədi qalıqsız böləni olan natural ədədlərdir: 12-nin bölənləri 1, 2, 3, 4, 6 və 12-dir. Məsələn: 18-in neçə bölənının olduğunu tapmaq üçün 1, 2, 3, 6, 9, 18 yoxlayırıq — 6 bölen tapırıq.
Qaydalar
- 1Adi kəsr a/b: surət (a) götürülən hissəni, məxrəc (b) bütün hissəni bildirir; məxrəc heç vaxt 0 ola bilməz.
- 2Düzgün kəsrdə surət məxrəcdən kiçikdir (a < b); düzgün olmayan kəsrdə surət məxrəcə bərabər və ya böyükdür (a ≥ b).
- 3Düzgün olmayan kəsri qarışıq ədədə çevirmək: surəti məxrəcə böl, tam hissəni nəticə, kəsr hissəni qalıq/məxrəc kimi yaz.
- 4Qarışıq ədədi düzgün olmayan kəsrə çevirmək: tam hissəni məxrəcə vur, surəti əlavə et; alınan ədədi məxrəcə yaz.
- 5n ədədinin bölənləri n-i qalıqsız bölən bütün natural ədədlərdir; 1 və n-in özü həmişə böləndir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir