m5-2.11· Fəsil 2: Adi kəsrlər· ~13 dəq

Ədədin hissəsinin və hissəsinə görə ədədin tapılması

Kəsr hissə və əks məsələ; dairəvi diaqram.

Bu mövzuda bir-birinin əksi olan iki məsələ öyrənilir: ədədin kəsr hissəsinin tapılması və hissəsinə görə bütöv ədədin tapılması. Bir ədədin pq\frac{p}{q} hissəsini tapmaq üçün ədədi sadəcə pq\frac{p}{q}-ə vururuq; bunu rahat etmək üçün əvvəlcə ədədi məxrəcə (qq) bölüb bir hissəni tapır, sonra alınan ədədi surətə (pp) vururuq. Əks məsələdə isə vəziyyət tərsinədir: bizə ədədin müəyyən hissəsinin neçəyə bərabər olduğu verilir və bütöv ədədi tapmaq tələb olunur — bu zaman verilən hissəni uyğun kəsrə bölürük, çünki bölmə vurmanın əks əməlidir. Məsələni oxuyarkən diqqətli olmaq vacibdir: ədədin hissəsi soruşulursa, ədəd verilib və vurma tətbiq olunur; hissəyə görə ədəd soruşulursa, hissə verilib və bölmə tətbiq olunur. Dairəvi diaqramlarda hər sektor bütövün bir hissəsini göstərir və bütün sektorların cəmi həmişə bütövə bərabərdir; sektorun payını bilməklə onun uyğun ədədini eyni qayda ilə tapmaq olar.

📌Nümunə

Məsələn: 3232 şagirdin 34\frac{3}{4}-i idmanla məşğuldur — əvvəlcə 32÷4=832\div4=8 tapılır, sonra 8×3=248\times3=24 şagirdin idmanla məşğul olduğu müəyyən edilir.

Qaydalar

  1. 1Ədədin pq\frac{p}{q} hissəsini tapmaq üçün ədədi pq\frac{p}{q}-ə vurun: NpqN\cdot\frac{p}{q}.
  2. 2Rahat hesablamaq üçün əvvəlcə ədədi məxrəcə (qq) bölün, sonra alınan nəticəni surətə (pp) vurun.
  3. 3Hissəsinə görə bütöv ədədi tapmaq üçün verilən hissəni uyğun kəsrə bölün: N=A÷pqN=A\div\frac{p}{q}.
  4. 4Ədəd (bütöv) verilibsə və hissəsi soruşulursa — vurun; hissə verilibsə və bütöv ədəd soruşulursa — bölün.
  5. 5Dairəvi diaqramda bütün sektorların cəmi bütövü (1-i) təşkil edir; bir sektorun ədədini tapmaq üçün onun payını bütövə vurun.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir