m5-2.5· Fəsil 2: Adi kəsrlər· ~13 dəq

Qarışıq ədədlərin çıxılması

Tamdan borc alma daxil.

Qarışıq ədədləri çıxarkən əvvəlcə tam hissələri, sonra kəsr hissələrini ayrı-ayrı çıxmağa çalışırıq. Lakin çıxılanın kəsr hissəsi azalanın kəsr hissəsindən böyükdürsə, birbaşa çıxma mümkün olmur — bu zaman azalanın tam hissəsindən 1 vahid borc alırıq və onu kəsrə çeviririk. Beləliklə kəsr hissəsi böyüyür və çıxma normal qaydada aparıla bilir. Məxrəclər müxtəlifdirsə, borc almadan əvvəl kəsrləri ümumi məxrəcə gətirmək lazımdır, əks halda hansı kəsrin daha böyük olduğunu müəyyən etmək çətinləşir. Tam ədəddən kəsr çıxılırsa, tam ədədi eyni məxrəcli qarışıq ədəd kimi yazmaq faydalıdır. Bütün məsələlərimizdə nəticə mənfi olmamalıdır, ona görə azalan həmişə çıxılandan böyük və ya bərabər seçilir. Tənliklərdə də eyni məntiq işləyir: naməlum toplananı tapmaq üçün cəmdən məlum ədədi çıxmaq, naməlum azalanı tapmaq üçün isə fərqlə çıxılanı toplamaq kifayətdir.

📌Nümunə

Məsələn: 614−2346\frac{1}{4} - 2\frac{3}{4} ifadəsində 14<34\frac{1}{4} < \frac{3}{4} olduğundan bir tam hissədən borc alırıq: 614=5546\frac{1}{4} = 5\frac{5}{4}, sonra 554−234=324=3125\frac{5}{4} - 2\frac{3}{4} = 3\frac{2}{4} = 3\frac{1}{2}.

Qaydalar

  1. 1Məxrəclər fərqlidirsə, əvvəlcə kəsrləri ümumi məxrəcə gətirin.
  2. 2Azalanın kəsr hissəsi çıxılanın kəsr hissəsindən kiçikdirsə, tam hissədən 1 vahid borc alıb kəsrə çevirin: apq=(a−1)p+qqa\frac{p}{q} = (a-1)\frac{p+q}{q}.
  3. 3Borc aldıqdan sonra əvvəlcə tam hissələri, sonra kəsr hissələrini ayrı-ayrı çıxın.
  4. 4Tam ədəddən kəsr çıxılırsa, tam ədədi məxrəci eyni olan qarışıq ədəd kimi yazıb borc alın (məsələn 5=4qq5 = 4\frac{q}{q}).
  5. 5Nəticədəki kəsri mümkünsə ixtisar edin və azalanın çıxılandan böyük və ya bərabər olduğuna əmin olun ki, cavab mənfi olmasın.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq