m5-2.7· Fəsil 2: Adi kəsrlər· ~13 dəq

Adi kəsrlərin vurulması

Surət×surət, məxrəc×məxrəc; ixtisar.

İki adi kəsri vurmaq üçün sadə bir qayda kifayətdir: surətləri öz aralarında, məxrəcləri də öz aralarında vururuq, yəni ab×cd=acbd\frac{a}{b}\times\frac{c}{d}=\frac{a\cdot c}{b\cdot d}. Toplama və çıxmadan fərqli olaraq, vurmazdan əvvəl kəsrləri ümumi məxrəcə gətirməyə heç bir ehtiyac yoxdur — kəsrlər hansı məxrəclə verilmiş olursa olsun, birbaşa vurula bilər. Hesablamanı asanlaşdırmaq üçün vurmadan əvvəl «çarpaz ixtisar» aparmaq faydalıdır: birinci kəsrin surəti ilə ikinci kəsrin məxrəcini, yaxud birinci kəsrin məxrəci ilə ikinci kəsrin surətini ortaq vuruğa görə ixtisar edirik ki, sonra daha kiçik ədədlərlə işləyək. Kəsri natural ədədə vurmaq üçün həmin ədədi məxrəci 11 olan kəsr (n1\frac{n}{1}) kimi düşünmək kifayətdir. Qarışıq ədəd iştirak edərsə, onu vurmazdan əvvəl mütləq düzgün olmayan kəsrə çevirmək lazımdır. Vurmanın nəticəsi mümkün qədər ixtisar olunmalı, düzgün olmayan kəsr alınarsa isə qarışıq ədədə çevrilməlidir. Çarpaz ixtisar hasili dəyişmir, sadəcə hesablamanı yüngülləşdirir — ixtisar edilsə də, edilməsə də, sonda eyni cavaba çatılır. Bütün bu əməllərin nəticəsi mənfi olmayan ədəddir, çünki V sinifdə yalnız sıfır və müsbət kəsrlər, natural ədədlər və qarışıq ədədlər üzərində işləyirik.

📌Nümunə

Məsələn: 23×45=2×43×5=815\frac{2}{3}\times\frac{4}{5}=\frac{2\times4}{3\times5}=\frac{8}{15}.

Qaydalar

  1. 1İki kəsri vurmaq üçün surətlər öz aralarında, məxrəclər isə öz aralarında vurulur: ab×cd=acbd\frac{a}{b}\times\frac{c}{d}=\frac{a\cdot c}{b\cdot d}.
  2. 2Vurmadan əvvəl ortaq məxrəc axtarmağa ehtiyac yoxdur, amma mümkün olduqda çarpaz ixtisar (bir kəsrin surətini digərinin məxrəci ilə ortaq vuruğa görə qısaltmaq) hesablamanı asanlaşdırır.
  3. 3Kəsri natural ədədə vurmaq üçün həmin ədədi n1\frac{n}{1} kəsri kimi yazıb adi qayda ilə vururuq: ab×n=anb\frac{a}{b}\times n=\frac{a\cdot n}{b}.
  4. 4Qarışıq ədəd iştirak edərsə, o, vurmazdan əvvəl mütləq düzgün olmayan kəsrə çevrilməlidir.
  5. 5Vurmanın nəticəsi mümkün qədər ixtisar olunur; düzgün olmayan kəsr alınarsa, o qarışıq ədədə çevrilir; nəticə heç vaxt mənfi olmur.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir