m5-2.9· Fəsil 2: Adi kəsrlər· ~13 dəq

Adi kəsrlərin bölünməsi

Tərs kəsrə vurma qaydası.

Adi kəsri başqa bir kəsrə bölmək üçün toplama və çıxmadan tamamilə fərqli bir yol izləyirik: bölməni vurmaya çeviririk. Bunun üçün ikinci kəsrin (bölənin) tərsini — surət və məxrəcin yerini dəyişməsi ilə alınan kəsri — tapırıq və birinci kəsri (bölünəni dəyişmədən) həmin tərsə vururuq: ab÷cd=ab×dc\frac{a}{b}\div\frac{c}{d}=\frac{a}{b}\times\frac{d}{c}. Bir ədədlə onun tərsinin hasili həmişə 11 olur; bu cür ədəd cütlərinə «qarşılıqlı tərs ədədlər» deyilir, məsələn 47\frac{4}{7} ilə 74\frac{7}{4} bir-birinin tərsidir. Kəsri natural ədədə bölmək üçün həmin ədədi tərsinə (1n\frac{1}{n}) çevirib vururuq, natural ədədi kəsrə bölmək üçün isə ədədi n1\frac{n}{1} kəsri kimi yazıb kəsrin tərsinə vururuq. Toplama və çıxmadan fərqli olaraq, bölmədə kəsrləri ortaq məxrəcə gətirməyə ehtiyac yoxdur — hər iki kəsr istənilən məxrəclə ola bilər. Hesablamadan sonra alınan kəsr mümkün qədər ixtisar olunur, düzgün olmayan kəsr çıxarsa isə qarışıq ədədə çevrilir. Diqqət: bölən heç vaxt sıfır ola bilməz, çünki sıfırın tərsi yoxdur; V sinifdə bütün nəticələr isə mənfi olmayan ədədlərdir.

📌Nümunə

Məsələn: 23÷45=23×54=1012=56\frac{2}{3}\div\frac{4}{5}=\frac{2}{3}\times\frac{5}{4}=\frac{10}{12}=\frac{5}{6}.

Qaydalar

  1. 1İki kəsri bölmək üçün birinci kəsri ikinci kəsrin tərsinə vururuq: ab÷cd=ab×dc\frac{a}{b}\div\frac{c}{d}=\frac{a}{b}\times\frac{d}{c}.
  2. 2Bir kəsrin tərsi onun surət və məxrəcinin yerini dəyişməsi ilə alınır; kəsrlə öz tərsinin hasili həmişə 11-ə bərabərdir (qarşılıqlı tərs ədədlər).
  3. 3Kəsri natural ədədə bölmək üçün həmin ədədi tərsinə (1n\frac{1}{n}) çevirib vururuq: ab÷n=ab×1n=abn\frac{a}{b}\div n=\frac{a}{b}\times\frac{1}{n}=\frac{a}{b\cdot n}.
  4. 4Natural ədədi kəsrə bölmək üçün ədədi n1\frac{n}{1} kəsri kimi yazıb, kəsrin tərsinə vururuq.
  5. 5Bölmənin nəticəsi mümkün qədər ixtisar olunur; düzgün olmayan kəsr alınarsa qarışıq ədədə çevrilir; nəticə heç vaxt mənfi olmur.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir