m5-5.6· Fəsil 5: Dəyişəni olan ifadələr. Tənlik. Bərabərsizlik· ~13 dəq

Asılı dəyişənlər və asılı olmayan dəyişənlər

Cədvəl və koordinat cütü ilə asılılıq.

Riyazi asılılıqda iki dəyişən iştirak edir: asılı olmayan dəyişən (adətən xx ilə işarələnir) və asılı dəyişən (adətən yy ilə işarələnir). Asılı olmayan dəyişən sərbəst seçilir — məsələn, alınan dəftər sayı və ya keçən vaxt; asılı dəyişənin qiyməti isə həmin seçimdən asılı olaraq müəyyənləşir — məsələn, ödəniləcək məbləğ və ya qət olunan məsafə. Bu asılılıq çox vaxt cədvəllə verilir: xx sütununda dəyərlər artdıqca, yy sütunundakı dəyərlər müəyyən bir qaydaya (qanunauyğunluğa) uyğun dəyişir. Qanunauyğunluğu tapmaq üçün ardıcıl yy dəyərlərinin fərqinə və ya xx ilə yy arasındakı əlaqəyə (məsələn, y=2xy=2x kimi) baxılır; tapılan qayda ilə cədvəli davam etdirmək və ya çatışmayan dəyəri hesablamaq olar. Hər (x;y)(x;y) cütünü koordinat müstəvisində göstərmək mümkündür — V sinifdə yalnız I rübdən (hər iki koordinat mənfi olmayan) istifadə edirik.

📌Nümunə

Məsələn: bir dəftərin qiyməti 22 manatdırsa, asılılıq y=2xy=2x düsturu ilə ifadə olunur; x=1,2,3,4x=1,2,3,4 olduqda y=2,4,6,8y=2,4,6,8 alınır, yəni 44 dəftər üçün ödəniş 88 manat olacaq.

Qaydalar

  1. 1Asılı olmayan dəyişən (xx) sərbəst seçilir; asılı dəyişənin (yy) qiyməti ondan asılı olaraq müəyyənləşir.
  2. 2Cədvəldəki qanunauyğunluğu tapmaq üçün ardıcıl yy dəyərlərinin fərqinə və ya xx ilə yy arasındakı əlaqəyə (məsələn, y=2xy=2x) baxın.
  3. 3Tapılan qaydanı düsturla yazıb istənilən xx qiyməti üçün uyğun yy qiymətini hesablamaq olar.
  4. 4Cədvəldəki (x;y)(x;y) cütünü koordinat cütü kimi yazarkən əvvəl xx, sonra yy göstərilir: (x;y)(x; y).
  5. 5V sinifdə yalnız koordinat müstəvisinin I rübündən istifadə olunur: x0x\ge0y0y\ge0.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir