Hüceyrələrin bölünməsi və inkişafı
Hüceyrənin bölünərək çoxalması və orqanizmin böyüməsi.
Çoxhüceyrəli orqanizmlər (bitkilər, heyvanlar, insan) necə böyüyür? Bu sualın cavabı hüceyrə bölünməsindədir. Orqanizmin böyüməsi iki əsas yolla baş verir: hüceyrələrin SAYCA artması (bölünmə) və hüceyrələrin ÖLÇÜCƏ böyüməsi. Hüceyrə bölünməsi zamanı bir ana hüceyrə bölünərək iki yeni (qız) hüceyrə əmələ gətirir. Əsas məqam: yeni yaranan hüceyrələr ana hüceyrə ilə EYNİ irsi məlumata malikdir — yəni onlar bir-birinin eynidir. Bölünmə təkcə böyümə üçün deyil, həm də zədələnmiş toxumaların bərpası (məsələn, yaraların sağalması) üçün vacibdir. Orqanizm böyüdükcə hüceyrələr ixtisaslaşır (differensiallaşır) — müxtəlif funksiyaları yerinə yetirmək üçün fərqli forma və quruluş alır: məsələn, əzələ hüceyrəsi yığılmaq üçün uzunsov, sinir hüceyrəsi isə siqnal ötürmək üçün çıxıntılı formaya malikdir.
Məsələn: barmağınızı kəsəndə dəri hüceyrələri bölünərək zədələnmiş nahiyəni bərpa edir; uşaq boyca böyüyəndə isə hüceyrələr həm sayca artır, həm də ölçücə böyüyür — hər iki halda hüceyrə bölünməsi əsas mexanizmdir.
Qaydalar
- 1Çoxhüceyrəli orqanizmin böyüməsi hüceyrələrin SAYCA artması (bölünmə) və ÖLÇÜCƏ böyüməsi ilə baş verir — böyümə yalnız bir amillə izah oluna bilməz.
- 2Hüceyrə bölünməsi zamanı bir ana hüceyrədən iki yeni (qız) hüceyrə əmələ gəlir; yeni hüceyrələr ana hüceyrə ilə EYNİ irsi məlumata malikdir.
- 3Hüceyrə bölünməsi təkcə böyüməni deyil, həm də zədələnmiş toxumaların BƏRPASINI (yaraların sağalmasını) təmin edir.
- 4Orqanizm böyüdükcə hüceyrələr İXTİSASLAŞIR (differensiallaşır) — müxtəlif funksiyalar üçün fərqli forma və quruluş alır (məs. əzələ hüceyrəsi, sinir hüceyrəsi).
- 5Ümumi səhv: bölünmədən sonra yaranan hüceyrələrin fərqli irsi məlumata malik olduğunu düşünmək — əslində onlar eynidir; böyüməni yalnız hüceyrələrin ölçücə böyüməsi ilə izah etmək də səhvdir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir