Yarpağın hüceyrəvi quruluşu
Epidermis, mezofil və ağızcıqlar (устьица).
Yarpağın en kəsiyinə mikroskop altında baxdıqda onun bir neçə təbəqədən ibarət olduğunu görərik. Ən üstdə və ən altda yerləşən şəffaf qoruyucu təbəqə ÖRTÜK TOXUMASI (epidermis) adlanır — bu təbəqə yarpağı xarici zədələrdən, qurumadan və mikroblardan qoruyur. Üst epidermis adətən bir qat hüceyrədən ibarət olub üzəri nazik mum maddəsi ilə örtülüdür. Alt epidermisdə isə xüsusi kiçik məsamələr — AĞIZCIQLAR (устьица) yerləşir. Ağızcıqlar qaz mübadiləsini (O₂ çıxar, CO₂ daxil olar) və su buxarlanmasını (transpirasiyanı) tənzimləyən, açılıb-bağlanma qabiliyyətinə malik strukturlardır. Epidermislər arasında qalan daxili hissə MEZOFİL (əsas toxuma) adlanır — burada bol xloroplastlı hüceyrələr yerləşir və fotosintez prosesi məhz mezofildə gedir. Mezofilin içərisindən DAMARLAR keçir; damarlarda ÖTÜRÜCÜ TOXUMA (ksilem və floem) yerləşir — ksilem kökdən su və mineral maddələri yarpağa daşıyır, floem isə fotosintez məhsulu olan üzvi maddələri yarpaqdan digər orqanlara ötürür.
Məsələn: qızmar yay günündə bitki ağızcıqlarını bağlayaraq su itkisini azaldır, lakin bu zaman CO₂ daxil ola bilmədiyi üçün fotosintez də zəifləyir.
Qaydalar
- 1Yarpağın en kəsiyində xaricdən daxilə: üst epidermis → mezofil (damarlarla) → alt epidermis; epidermis qoruyucu örtük toxumasıdır, mezofil fotosintezin əsas yeridir.
- 2Ağızcıqlar alt epidermisdə yerləşən açılıb-bağlanan məsamələrdir — qaz mübadiləsi (O₂/CO₂) və transpirasiyanı (su buxarlanmasını) tənzimləyir.
- 3Mezofil yarpağın daxili əsas toxumasıdır — bol xloroplastlı hüceyrələrdən ibarətdir; örtük toxuması (epidermis) ilə qarışdırılmamalıdır — epidermis xaricdə, mezofil daxildə yerləşir.
- 4Yarpaq damarlarında ötürücü toxuma var: ksilem su + mineralları kökdən yarpağa, floem üzvi maddələri yarpaqdan aşağı daşıyır.
- 5Ağızcıqların əsas funksiyası qaz mübadiləsi və transpirasiyanı tənzimləməkdir — suyun daxil olması deyil; şagirdlər bu səhvi tez-tez edir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir