bio6-3.7· III Bölmə: Bitkilərin vegetativ orqanları· ~13 dəq

Bitkinin orqanlarının yeraltı şəkildəyişmələri

Kök yumrusu, soğanaq, kökümsov.

Bəzi bitkilərdə vegetativ orqanlar — kök və ya gövdə — torpaq altında dəyişikliyə uğrayaraq ehtiyat maddə toplamaq, əlverişsiz şəraitdə yaşamaq və vegetativ çoxalmaq funksiyası qazanmışdır. Bu YERALTI ŞƏKİLDƏYİŞMƏLƏR dörd əsas tipə ayrılır: KÖK YUMRUSU — köklərdə qida maddələrinin toplanması ilə yaranan qalınlaşmadır (məsələn, şirin kartof — batat, dahlia/georgin); bu, dəyişilmiş kökdür. GÖVDƏ YUMRUSU — yeraltı gövdənin uc hissəsinin şişərək qalınlaşmasıdır; kartof yumrusu buna ən yaxşı nümunədir — üzərindəki «gözcüklər» əslində tumurcuqlardır, bu da onun gövdə mənşəli olduğunu göstərir. SOĞANAQ — qısaldılmış yastı gövdə (soğanaq dənəciyi) ətrafında ətli ehtiyat yarpaqların sıx yığılmasıdır (soğan, sarımsaq, lalə). KÖKÜMSOV (rizom) — torpaq altında üfüqi istiqamətdə uzanan, düyünlü dəyişilmiş gövdədir; düyünlərdən kök və yeni zoğlar çıxır (zəncəfil, buğdayı, qamış). Vacib qeyd: bütün bu strukturlar kökün VƏ YA gövdənin dəyişilmiş formalarıdır — ayrıca orqan deyil.

📌Nümunə

Məsələn: kartof yumrusunun üzərindəki gözcüklərdən yeni bitki cücərə bilər — bu, onun dəyişilmiş gövdə olduğunu təsdiqləyir; əsl kök yumrusunda (batatda) isə gözcük (tumurcuq) olmur.

Qaydalar

  1. 1Kök yumrusu dəyişilmiş KÖK, gövdə yumrusu isə dəyişilmiş GÖVDƏdir — kartofun gözcükləri (tumurcuqları) onun gövdə mənşəli olduğunu sübut edir; şirin kartofda (batatda) gözcük olmur.
  2. 2Soğanaq qısalmış gövdə (soğanaq dənəciyi) + ətli ehtiyat yarpaqlardan ibarət kompleksdir — bu, yalnız kök deyil, gövdə və yarpaqların birgə dəyişilmiş formasıdır.
  3. 3Kökümsov (rizom) torpaq altında üfüqi uzanan dəyişilmiş GÖVDƏdir — düyünlərdən köklər çıxır, yuxarıya doğru isə yeni yaşıl zoğlar inkişaf edir.
  4. 4Yeraltı şəkildəyişmələrin hamısı iki əsas funksiya daşıyır: ehtiyat qida maddələrinin toplanması (yumrularda və soğanaqda nişasta, şəkər) və vegetativ çoxalma (gözcük, soğanaq dişciyi, rizom parçası ilə).
  5. 5Kartofun gövdə yumrusu ilə şirin kartofun kök yumrusunu qarışdırmayın — kartofda gözcük=tumurcuq var (gövdə mənşəli), batatda isə gözcük yoxdur (kök mənşəli); eyni zamanda soğanaq heç bir halda sadəcə kök topası deyil.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq