bio6-4.3· IV Bölmə: Bitkilərin generativ orqanları· ~13 dəq

Toxumun quruluşu

Toxum qabığı, endosperm, rüşeym.

Toxum — mayalanmadan sonra çiçəyin toxum tomurcuğundan inkişaf edən, yeni bitkinin başlanğıcı olan generativ orqandır. Hər bir toxum üç əsas hissədən ibarətdir: TOXUM QABIĞI — xarici, möhkəm, qoruyucu təbəqədir, rüşeymi xarici zədələrdən, qurumaqdan və mikroorqanizmlərdən mühafizə edir; RÜŞEYM — toxumun ən mühüm, canlı hissəsidir, gələcək bitkinin kiçik başlanğıcıdır, özü dörd hissədən — rüşeym kökcüyü, rüşeym gövdəciyi, rüşeym tumurcuğu və LƏPƏLƏRDƏN ibarətdir; ENDOSPERM — bəzi toxumlarda rast gəlinən, rüşeymin ilkin inkişafı üçün ehtiyat qida (nişasta, yağ, zülal) toplanan xüsusi toxumadır. Bütün toxumlarda endosperm olmur — məsələn, lobya, noxud, paxla kimi bitkilərin toxumlarında ehtiyat qida maddələri endospermdə deyil, LƏPƏLƏRDƏ toplanır; buğda, qarğıdalı toxumlarında isə endosperm mövcuddur. Bitkilər ləpə sayına görə iki böyük qrupa bölünür: BİRLƏPƏLİLƏR (rüşeymində bir ləpə olanlar — buğda, qarğıdalı, soğan) və İKİLƏPƏLİLƏR (rüşeymində iki ləpə olanlar — lobya, günəbaxan, noxud).

📌Nümunə

Məsələn: lobya toxumunu islatdıqda toxum qabığı açılır, içərisində iki ətli ləpə (ehtiyat qida), onların arasında isə kiçik rüşeym aydın görünür — bu iki ləpə lobyanın ikiləpəli bitki olduğunu sübut edir.

Qaydalar

  1. 1Toxumun üç əsas hissəsi: TOXUM QABIĞI (qoruyucu xarici təbəqə), RÜŞEYM (gələcək bitkinin başlanğıcı — rüşeym kökcüyü, gövdəciyi, tumurcuğu, ləpələr), ENDOSPERM (rüşeymin ilkin inkişafı üçün ehtiyat qida toxuması). Endosperm rüşeymin tərkib hissəsi DEYİL, ayrıca toxumadır; həm də HƏR toxumda olmur.
  2. 2Bütün toxumlarda endosperm yoxdur — lobya, noxud, paxla kimi bitkilərdə ehtiyat qida LƏPƏLƏRDƏ toplanır, endosperm YOXDUR. Buğda, qarğıdalı kimi taxıl bitkilərinin toxumlarında isə endosperm VARDIR. Bunu qarışdırmayın.
  3. 3Ləpə sayına görə bitkilər İKİ qrupa bölünür: BİRLƏPƏLİLƏR (bir ləpə — məs. buğda, qarğıdalı, düyü) və İKİLƏPƏLİLƏR (iki ləpə — məs. lobya, günəbaxan, noxud, paxla). Ləpə sayını doğru bitki nümunəsi ilə əlaqələndirin.
  4. 4Toxum — bitkinin GENERATİV orqanıdır (cinsi çoxalma ilə bağlıdır). Mayalanmadan sonra TOXUM TOMURCUĞUNDAN inkişaf edir. Toxumu meyvə ilə qarışdırmayın: meyvə YUMURTALIQDAN, toxum isə toxum tomurcuğundan əmələ gəlir.
  5. 5Cücərmə zamanı ehtiyat qida RÜŞEYM tərəfindən istifadə olunur — bu qidanın mənbəyi endosperm (varsa) və ya LƏPƏLƏRDİR. Rüşeym kökcüyü cücərmədə İLK çıxan hissədir, dərhal torpağa doğru uzanır.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq