bio6-4.4· IV Bölmə: Bitkilərin generativ orqanları· ~13 dəq

Meyvə

Meyvənin əmələ gəlməsi və növləri.

Meyvə — mayalanmadan sonra çiçəyin YUMURTALIĞININ inkişafı nəticəsində əmələ gələn, toxumları əhatə edən və qoruyan generativ orqandır. Bu o deməkdir ki, meyvə toxumdan DEYİL, yumurtalıq divarından inkişaf edir; toxum isə toxum tomurcuğundan əmələ gəlir. Hər bir meyvə iki əsas hissədən ibarətdir: MEYVƏ QABIĞI (yumurtalıq divarının yetişib dəyişilməsindən əmələ gələn xarici qat) və TOXUM(LAR) (meyvənin içərisində yerləşən, mayalanmış toxum tomurcuqlarından inkişaf edən hissə). Meyvələr iki böyük qrupa bölünür: QURU meyvələr (yetişəndə quruyan, bəziləri açılıb toxumu tökən — məs. paxla, qutucuq; bəziləri açılmır — məs. fındıq, buğda dənəsi) və ŞİRƏLİ meyvələr (ətli, şirəli, sulu hissəyə malik — məs. alma, gilas, pomidor, qovun). Həmçinin meyvələr əmələ gəlmə mənbəyinə görə TƏKMEYVƏ (bir çiçəkdən bir meyvə — məs. alma, şaftalı) və QRUP (mürəkkəb) MEYVƏ (bir çiçək qrupundan əmələ gələn — məs. tut, ananas) və ya TOPLU MEYVƏ (bir çiçəkdə çoxlu dişicikdən — məs. moruq) ola bilər. Meyvənin bioloji əhəmiyyəti ikili xarakter daşıyır: birincisi, toxumları mexaniki zədələrdən, qurumaqdan, temperatur dəyişikliklərindən qorumaq; ikincisi, toxumların müxtəlif vasitələrlə (külək — qanadlı/ağciyərli meyvələr; heyvan — ətli, yeməli meyvələr; su — üzən meyvələr) yayılmasına kömək etməkdir.

📌Nümunə

Məsələn: zəncirotunun meyvələrindəki tükcüklü çıxıntılar onları külək vasitəsilə uzaqlara aparır; almanın şirəli hissəsi heyvanları cəlb edir, heyvan meyvəni yeyir, toxumları isə başqa yerə daşıyır — beləliklə meyvə toxumların yayılmasını təmin edir.

Qaydalar

  1. 1Meyvə mayalanmadan sonra çiçəyin YUMURTALIĞINDAN (yumurtalıq divarından) əmələ gəlir, TOXUMDAN DEYİL. Toxum isə TOXUM TOMURCUĞUNDAN əmələ gəlir. Bu ikisini qarışdırmayın: meyvə = yumurtalıqdan, toxum = toxum tomurcuğundan.
  2. 2Meyvə iki əsas hissədən ibarətdir: MEYVƏ QABIĞI (yumurtalıq divarından) və TOXUM(LAR) (toxum tomurcuqlarından). Meyvə qabığı bəzi meyvələrdə quru və sərt, bəzilərində ətli və şirəlidir.
  3. 3Meyvələr QURU (yetişəndə quruyan: paxla, qutucuq, fındıq, buğda dənəsi) və ŞİRƏLİ (ətli, sulu hissəyə malik: alma, gilas, şaftalı, pomidor) olur. Quru meyvələrin özü də açılan (paxla, qutucuq) və açılmayan (fındıq, dənə) növlərə bölünür.
  4. 4TƏKMEYVƏ bir çiçəkdən bir meyvə kimi əmələ gəlir (alma, ərik). QRUP (mürəkkəb) MEYVƏ bir çiçək qrupundan (tut, ananas), TOPLU MEYVƏ isə bir çiçəkdə çoxlu dişicikdən (moruq, çiyələk) əmələ gəlir.
  5. 5Meyvənin bioloji əhəmiyyəti: toxumları qorumaq (mexaniki zədə, quruma, temperatur dəyişikliyi) və toxumların yayılmasını təmin etməkdir (külək, heyvan, su, öz-özünə səpələnmə vasitəsilə).

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir