bio6-6.9· VI Bölmə: Orqanizmlərdə maddələrin daşınması, ifrazat, çoxalma və inkişaf· ~13 dəq

Heyvanlarda böyümə və inkişaf

Düz və dolayı (metamorfoz) inkişaf.

Heyvanlarda inkişaf iki əsas tipdə gedir: DÜZ (birbaşa) İNKİŞAF və DOLAYI (metamorfozlu) İNKİŞAF. DÜZ İNKİŞAF zamanı yumurtadan çıxan və ya doğulan gənc fərd valideynə OXŞAR görünüşdə olur — fərq yalnız ÖLÇÜDƏDİR, orqanizm sadəcə böyüyüb yetkinləşir. Quşlar (məsələn, toyuq cücəsi), məməlilər (məsələn, pişik balası, buzov) və insan düz inkişaf keçirir. DOLAYI İNKİŞAFDA isə yumurtadan çıxan gənc fərd — SÜRFƏ (liçinka) — valideyndən TAMAMİLƏ FƏRQLİ görünüşdə olur və inkişaf prosesində FORMASINI DƏYİŞƏRƏK (metamorfoz keçirərək) yetkin fərdə çevrilir. Kəpənəyin inkişafı bunun klassik nümunəsidir: yumurta → tırtıl (sürfə — qanadsız, çoxayaqlı, yarpaqla qidalanır) → bağlıcaq/kokon (pupa — hərəkətsiz mərhələ) → yetkin kəpənək (qanadlı, nektarla qidalanır). Qurbağanın inkişafı da dolayıdır: yumurta → çömçəquyruq (suda yaşayır, quyruğu var, qəlsəmə ilə tənəffüs edir) → yetkin qurbağa (ağciyər və dəri ilə tənəffüs edir, quruda da yaşayır, quyruğu yoxdur). Dolayı inkişafın bioloji üstünlüyü: sürfə mərhələsi yetkin fərddən FƏRQLİ QİDA VƏ MÜHİTDƏN istifadə edir ki, bu da eyni növün müxtəlif yaş qrupları arasında QİDA RƏQABƏTİNİ AZALDIR.

📌Nümunə

Məsələn: eyni bir kəpənək növünün tırtılı yarpaq yeyərkən, yetkin kəpənəyi çiçək nektarı ilə qidalanır — beləliklə, onlar eyni qida uğrunda rəqabət aparmır.

Qaydalar

  1. 1Düz (birbaşa) inkişafda yumurtadan çıxan/doğulan gənc fərd valideynə OXŞAR görünüşdə olur, sadəcə böyüyüb yetkinləşir — məsələn, quşlar, məməlilər, insan.
  2. 2Dolayı (metamorfozlu) inkişafda gənc fərd (SÜRFƏ/liçinka) valideyndən FƏRQLİ görünüşdə olur və inkişaf prosesində FORMASINI DƏYİŞİR (metamorfoz keçirir) — məsələn, kəpənək, qurbağa.
  3. 3Kəpənəyin inkişaf mərhələləri DÜZGÜN ARDICILLIQLA: yumurta → tırtıl (sürfə) → bağlıcaq/kokon (pupa) → yetkin kəpənək.
  4. 4Qurbağanın inkişaf mərhələləri DÜZGÜN ARDICILLIQLA: yumurta → çömçəquyruq (sürfə) → yetkin qurbağa. Çömçəquyruq YALNIZ suda yaşayır, qəlsəmə ilə tənəffüs edir, quyruğu var; yetkin qurbağa isə ağciyər+dəri ilə tənəffüs edir, quruda da yaşayır, quyruğu yoxdur.
  5. 5Dolayı inkişafın bioloji üstünlüyü: sürfə mərhələsi yetkin fərddən FƏRQLİ qida/mühitdən istifadə edir — bu, NÖVDAXİLİ RƏQABƏTİ AZALDIR, çünki eyni növün müxtəlif yaş qrupları eyni resurs uğrunda mübarizə aparmır.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq