Canlı orqanizmlərin məskunlaşması və yayılması

Canlı orqanizmlər Yerin müxtəlif yaşayış mühitlərində məskunlaşıb. Əsas yaşayış mühiti tipləri dörddür: SU mühiti (okeanlar, dənizlər, çaylar, göllər — balıqların, su bitkilərinin, delfinlərin məskənidir), QURU-HAVA mühiti (yer səthi və atmosferin aşağı qatı — əksər bitki və heyvanlar burada yaşayır, məsələn meşə heyvanları, çöl bitkiləri), TORPAQ mühiti (torpağın daxili — soxulcanlar, köstəbəklər, bəzi həşərat sürfələri üçün məskəndir, burada işıq çox azdır və ya yoxdur) və CANLI ORQANİZM mühiti (başqa bir canlının bədəni daxilində və ya üzərində yaşayış — parazitlər, məsələn bəzi qurdlar, birə, bit bu mühitə aiddir). Hər mühit canlılara özünəməxsus uyğunlaşmalar (adaptasiyalar) tələb edir: su mühitində balığın üzgəci (üzmək üçün) və qəlsəməsi (suda həll olmuş oksigeni mənimsəmək üçün), quru-hava mühitində heyvanların ayaqları (yerimək üçün) və ağciyərləri (atmosfer oksigeni ilə tənəffüs üçün) belə uyğunlaşmalardır. Canlıların yayılmasına (arealın genişlənməsinə) təsir edən amillər: iqlim şəraiti (temperatur, rütubət), qida mənbəyinin kifayətliyi, rəqiblərin və yırtıcıların olması, insan fəaliyyəti (meşələrin qırılması, şəhərlərin salınması). Bəzi canlılar bir neçə mühitdə yaşaya bilir — məsələn, suda-quruda yaşayanlar (qurbağalar) həm su, həm quru-hava mühitinə uyğunlaşıb.