phys6-1.5· I Bölmə: Fizika nəyi öyrənir?· ~14 dəq

Ölçü cihazları

Xətkeş, tərəzi, saniyəölçən, termometr — cihazları tanıyaq.

Ölçü cihazları — fiziki kəmiyyətləri ölçmək üçün istifadə olunan alətlərdir. Hər fiziki kəmiyyətin özünəməxsus ölçü cihazı var: uzunluğu xətkeş (və ya lent ölçüsü) ilə, kütləni tərəzi ilə, zamanı saniyəölçən (saat) ilə, temperaturu isə termometr ilə ölçürük. Xətkeşin üzərində santimetr (sm) və millimetr (mm) bölgüləri olur; standart xətkeşin bölgü qiyməti 1 mm-dir. Tərəzinin müxtəlif növləri var: qollu tərəzi (kütlə daşları ilə müqayisə edir), elektron tərəzi (rəqəmsal göstərici verir), yaylı tərəzi (yayın dartılması ilə ölçür). Saniyəölçən (sekundomer) mexaniki və elektron növlərdə olur. Termometr — mayenin (civə və ya spirt) istidən genişlənməsi prinsipi ilə işləyir; temperatur dərəcə Selsi (°C) ilə ölçülür. Hər bir ölçü cihazından istifadə edərkən cihazın ölçmə həddini (maksimum ölçə bildiyi qiymət) və bölgü qiymətini (ən kiçik bölgüyə uyğun gələn kəmiyyət) bilmək vacibdir. Bölgü qiyməti belə hesablanır: iki qonşu rəqəm arasındakı fərq bölgü sayına bölünür. Şagirdlərin ən çox buraxdığı səhvlər: tərəzinin uzunluq ölçdüyünü düşünmək (tərəzi kütlə ölçür); termometrin temperaturu deyil, rütubəti ölçdüyünü zənn etmək (termometr yalnız temperatur ölçür); ölçmə həddindən böyük qiyməti ölçməyə çalışmaq (cihazı zədələyə bilər).

Qaydalar

  1. 1Hər fiziki kəmiyyətin özünəməxsus ölçü cihazı var: uzunluq — xətkeş/lent ölçüsü, kütlə — tərəzi, zaman — saniyəölçən/saat, temperatur — termometr.
  2. 2Ölçü cihazının ölçmə həddi — onun maksimum ölçə bildiyi qiymətdir; bu həddi aşmaq cihazı zədələyə bilər.
  3. 3Bölgü qiyməti — cihazın şkalasında ən kiçik bölgüyə uyğun gələn kəmiyyətdir; iki qonşu rəqəm arasındakı fərqin bölgü sayına nisbəti ilə tapılır.
  4. 4Termometr mayenin (civə və ya spirt) istidən genişlənməsi prinsipi ilə işləyir.
  5. 5Tərəzi uzunluq deyil, kütlə ölçür; termometr rütubət deyil, temperatur ölçür.
  6. 6Selsi şkalasında suyun donma nöqtəsi 0°C, qaynama nöqtəsi 100°C-dir (normal təzyiqdə).

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir