Ölçmələrdə dəqiqlik

Ölçmələrdə dəqiqlik — ölçülən qiymətin həqiqi qiymətə nə qədər yaxın olduğunu göstərir. Heç bir ölçmə mütləq dəqiq deyil — həmişə müəyyən qədər xəta (səhv) olur. Xəta səbəbləri üç qrupa bölünür: (1) Cihaz xətası — cihazın özünün qeyri-dəqiqliyidir; məsələn, xətkeşin millimetr bölgüsü varsa, ondan daha kiçik uzunluğu dəqiq ölçə bilmərik; hər cihazın dəqiqliyi onun bölgü qiyməti ilə məhdudlaşır. (2) İnsan xətası — ölçmə zamanı insanın buraxdığı səhvlərdir; məsələn, xətkeşlə ölçərkən gözü bölgü ilə eyni səviyyədə tutmamaq (paralaks xətası), diqqətsizlik, səhv oxuma. (3) Xarici amillər — temperatur, rütubət, külək, vibrasiya kimi xarici təsirlər də ölçmə nəticəsinə təsir edə bilər; məsələn, isti havada metal xətkeş genişlənərək səhv göstərə bilər. Dəqiqliyi artırmaq üçün üç əsas üsul var: (a) Bir neçə dəfə ölçüb orta qiymət tapmaq — təkrar ölçmələrin cəmini sayına bölməklə orta qiymət alınır; bu, təsadüfi xətaların təsirini azaldır. (b) Daha dəqiq cihaz seçmək — bölgü qiyməti daha kiçik olan cihaz daha dəqiq nəticə verir; məsələn, 1 mm bölgülü xətkeş əvəzinə 0.1 mm bölgülü ştangenpərgar (kalliper) daha dəqiq ölçür. (c) Ölçmə qaydalarına düzgün riayət etmək — cihazı düzgün yerləşdirmək, gözü şkala ilə eyni səviyyədə tutmaq, cihazın sıfır nöqtəsini yoxlamaq. Qızıl qayda: cihazın bölgü qiyməti nə qədər kiçikdirsə,ölçmə bir o qədər dəqiq olar. Şagirdlərin ən çox buraxdığı səhvlər: ölçmənin mütləq dəqiq ola biləcəyini düşünmək (heç bir ölçmə mütləq dəqiq deyil); bir dəfə ölçmənin kifayət etdiyini zənn etmək (təkrar ölçüb orta qiymət tapmaq lazımdır); istənilən cihazla istənilən dəqiqliyə nail olmağın mümkün olduğunu güman etmək (dəqiqlik cihazın bölgü qiyməti ilə məhdudlaşır).