Əlaqəli sistem. Atomun quruluşu

ƏLAQƏLİ SİSTEM — bir-biri ilə qüvvə vasitəsilə bağlı olan hissəciklər qrupudur. Əlaqəli sistemdə hissəciklər bir-birindən ayrı deyil, müəyyən qüvvə ilə bir yerdə saxlanılır. Məsələn, Günəş sistemi qravitasiya qüvvəsi ilə, atom isə elektrik qüvvəsi ilə bağlı hissəciklərdən ibarət əlaqəli sistemdir.

ATOM — maddənin kimyəvi xassələrini saxlayan ən kiçik hissəciyidir. Hər bir maddə atomlardan ibarətdir. Atom əlaqəli sistemdir — nüvə və elektronlar bir-biri ilə elektrik cazibə qüvvəsi vasitəsilə bağlıdır.

ATOMUN ÜMUMİ QURULUŞU (VI sinif səviyyəsində sadə model):

• NÜVƏ — atomun mərkəzində yerləşir. Nüvə iki cür hissəcikdən ibarətdir: – PROTON — müsbət (+) yüklü hissəcik. – NEYTRON — yüksüz (neytral) hissəcik.

• ELEKTRONLAR — mənfi (−) yüklü çox kiçik hissəciklərdir. Onlar nüvənin ətrafında hərəkət edir.

• Nüvə ATOMUN KÜTLƏSİNİN ƏSAS HİSSƏSİNİ təşkil edir. Proton və neytronların kütləsi təxminən bərabərdir və elektronun kütləsindən təqribən 1840 dəfə böyükdür. Elektronların kütləsi isə çox kiçik olduğu üçün atomun ümumi kütləsinə demək olar ki, təsir etmir.

• Atom ELEKTRİKCƏ NEYTRALDIR — protonların sayı elektronların sayına bərabərdir. Müsbət yüklərin (protonların) sayı mənfi yüklərin (elektronların) sayına bərabər olduğu üçün atom bütövlükdə yüksüz olur.

• MÜXTƏLİF KİMYƏVİ ELEMENTLƏRİN ATOMLARI PROTON SAYINA GÖRƏ FƏRQLƏNİR: – Hidrogen atomu — 1 proton. – Karbon atomu — 6 proton. – Oksigen atomu — 8 proton. Protonların sayı elementi müəyyən edir.

ŞAGİRDLƏRİN ƏN ÇOX BURAXDIĞI SƏHVLƏR: 1) Atomda yalnız nüvənin olduğunu düşünmək — atom nüvədən və nüvə ətrafında hərəkət edən elektronlardan ibarətdir. 2) Elektronların müsbət yüklü olduğunu zənn etmək — elektron mənfi (−) yüklüdür, proton müsbət (+) yüklüdür. 3) Neytronları yüklü hesab etmək — neytron yüksüz (neytral) hissəcikdir. 4) Atomun bütün hissələrinin eyni kütləyə malik olduğunu düşünmək — nüvə atomun kütləsinin əsas hissəsini təşkil edir, elektronlar isə çox kiçik kütləyə malikdir.