Molekul

MOLEKUL — maddənin kimyəvi xassələrini saxlayan, iki və ya daha çox atomun birləşməsindən əmələ gələn ən kiçik zərrəcikdir. Bütün maddələr molekullardan (və ya atomlardan) ibarətdir. Sadə maddələrdə molekul eyni növ atomlardan (məsələn, O₂ — iki oksigen atomu), mürəkkəb maddələrdə isə müxtəlif növ atomlardan (məsələn, H₂O — iki hidrogen və bir oksigen atomu) ibarət olur. Qeyd: nəcib qazlarda (helium, neon, arqon) molekul bir atomdan ibarət olsa da, əksər maddələrdə molekul çoxatomludur.

MOLEKULLARIN ƏSAS XASSƏLƏRİ:

1) MOLEKULLAR ÇOX KİÇİKDİR — molekullar adi gözlə görünməz, hətta adi optik mikroskopla da görünməz. Onlar yalnız elektron mikroskopla görünə bilər. Bir damcı suda milyonlarla, milyardlarla molekul var. Molekulların ölçüsü nanometr (millimetrin milyonda biri) səviyyəsindədir.

2) MOLEKULLAR ARASINDA BOŞLUQLAR VAR — molekullar arasında boşluqlar mövcuddur. Bu boşluqlar sayəsində maddələr sıxıla bilir. Qazlarda molekullararası boşluqlar ən böyük, mayelərdə daha kiçik, bərk cisimlərdə isə ən kiçikdir. Hava şarını sıxmaq, qazı şprisdə sıxmaq — molekullararası boşluqların olması sayəsində mümkündür.

3) MOLEKULLAR DAİMİ HƏRƏKƏTDƏDİR — molekullar dayanmadan hərəkət edir. Bu hərəkət İSTİLİK HƏRƏKƏTİ adlanır. Temperatur artdıqca molekulların hərəkət sürəti artır, temperatur azaldıqca isə azalır. Mütləq sıfır temperaturda (−273,15°C) molekulların hərəkəti nəzəri olaraq dayanır, lakin bu temperatur təbiətdə mövcud deyil.

4) EYNİ MADDƏNİN MOLEKULLARI EYNİDİR — eyni maddənin bütün molekulları forma, ölçü və kütlə baxımından bir-birinin eynidir. Məsələn, bütün su molekulları (H₂O) eynidir — harada olursa olsun (dənizdə, çayda, stəkanda), su molekulu dəyişməz.

5) MÜXTƏLİF MADDƏLƏRİN MOLEKULLARI MÜXTƏLİFDİR — müxtəlif maddələrin molekulları forma, ölçü və kütlə baxımından bir-birindən fərqlənir. Məsələn, su molekulu (H₂O) ilə oksigen molekulu (O₂) tamamilə fərqlidir.

MOLEKUL HƏRƏKƏTİNİN SÜBUTU: Diffuziya — maddə zərrəciklərinin öz-özünə qarışması hadisəsi molekulların daimi hərəkətdə olduğunu sübut edir. Ətrin qoxusunun otağa yayılması, çay paketindən rəngin suya keçməsi — bütün bunlar diffuziya nəticəsidir.

MOLEKULLARARASI BOŞLUQLARIN SÜBUTU: Maddələrin sıxıla bilməsi, istidən genişlənməsi, soyuqdan kiçilməsi molekullararası boşluqların olduğunu sübut edir. Qızdırıldıqda molekullar arasındakı boşluqlar artır, soyudulduqda isə azalır.

ŞAGİRDLƏRİN ƏN ÇOX BURAXDIĞI SƏHVLƏR: 1) Molekulu atomla eyniləşdirmək — molekul iki və ya daha çox atomdan ibarətdir, atom isə maddənin kimyəvi xassələrini saxlayan ən kiçik hissəcikdir. 2) Molekulların hərəkətsiz olduğunu düşünmək — molekullar daimi hərəkətdədir, bu hərəkət yalnız mütləq sıfır temperaturda nəzəri olaraq dayanar. 3) Bərk cisimlərdə molekullar arasında boşluq olmadığını zənn etmək — bərk cisimlərdə də molekullar arasında boşluqlar var, sadəcə qazlara nisbətən çox kiçikdir. 4) Qızdırıldıqda molekulların ölçülərinin böyüdüyünü düşünmək — qızdırıldıqda molekulların ölçüsü deyil, molekullararası boşluqlar artır.