Hüceyrənin bölünməsi: dövriyyə, xromosomlar və mitoz
Hüceyrə dövriyyəsi, xromosomlar, mitozun mərhələləri.
Hüceyrə dövriyyəsi, hüceyrənin bir bölünmədən növbəti bölünməyə qədər keçdiyi ardıcıl prosesdir. Dövriyyə iki əsas mərhələdən ibarətdir: interfaza (G₁ + S + G₂) və bölünmə (mitoz + sitokinez). G₁ mərhələsində hüceyrə böyüyür, zülal sintez edir; S mərhələsində DNT ikiləşir (replikasiya), hər xromosom iki qardaş xromatiddən ibarət olur; G₂-də bölünmə üçün hazırlıq tamamlanır. Xromosomlar DNT və zülal kompleksindən ibarət olub, sentromerlə bağlı xromatidlərdən təşkil olunur. Somatik hüceyrələr diploid (2n), cinsi hüceyrələr isə haploid (n) xromosom sayına malikdir. Mitoz özü dörd ardıcıl mərhələdən keçir: profazada xromosomlar qısalıb görünür və nüvə qişası dağılır; metafazada xromosomlar hüceyrənin ekvator müstəvisində düzülür; anafazada qardaş xromatidlər qütblərə çəkilir; telofazada iki ayrı nüvə formalaşır. Nəticədə bir ana hüceyrədən genetik cəhətdən eyni iki diploid qız hüceyrə (2n→2n) əmələ gəlir.
Məsələn: 46 xromosomlu (2n=46) insan somatik hüceyrəsi mitozdan keçdikdə hər iki qız hüceyrə də 46 xromosomlu olur.
Qaydalar
- 1Hüceyrə dövriyyəsi interfaza (G₁ → S → G₂) və bölünmə mərhələlərindən ibarətdir; DNT ikiləşməsi S mərhələsində baş verir.
- 2Xromosom DNT + zülal kompleksindən ibarətdir; bölünmə zamanı hər xromosom sentromerle bağlı iki qardaş xromatiddən ibarət olur.
- 3Somatik hüceyrələr diploid (2n), cinsi hüceyrələr (qametlər) haploiddir (n).
- 4Mitozun mərhələləri ardıcıllıqla: profaza → metafaza → anafaza → telofaza; nəticədə 1 ana hüceyrədən 2 diploid qız hüceyrə (2n→2n) əmələ gəlir.
- 5Mitoz böyümə, regenerasiya və qeyri-cinsi çoxalmanı təmin edir; meyozdan fərqli olaraq haploid hüceyrə əmələ gətirmir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir