Orqanizmlərin çoxşəkilliliyi və çoxalma formaları
Bir/çoxhüceyrəli; qeyri-cinsi və cinsi çoxalma.
Canlı aləm iki böyük qrupa bölünür: birhüceyrəli (bakteriya, amöb, evglena, maya göbələyi) və çoxhüceyrəli (bitkilər, heyvanlar, çoxhüceyrəli göbələklər) orqanizmlər. Çoxhüceyrəlilərdə hüceyrələr ixtisaslaşaraq toxumaları, toxumalar isə orqanları əmələ gətirir — bu bölüm əmək bölgüsünü artırır. Çoxalma canlıların əsas xassəsidir və iki əsas formada olur. Qeyri-cinsi çoxalmada yalnız bir valideyn iştirak edir, nəsil genetik cəhətdən valideynlə eynidir: bakteriya və amöb ikiyə bölünmə, hidra və maya göbələyi tumurcuqlanma, göbələk və ayıdöşəyi spor, bitkinin kökü, gövdəsi və ya yarpağı vasitəsilə isə vegetativ çoxalma həyata keçirir. Cinsi çoxalmada iki valideynin gametləri birləşərək ziqot əmələ gətirir; mayalanma nəticəsində yaranan nəsil genetik cəhətdən valideynlərdən fərqlidir, bu da uyğunlaşma imkanını artırır.
Məsələn: hidranın bədənindəki kiçik çıxıntı böyüyüb yeni fərd halına gəlir — bu, tumurcuqlanma yolu ilə qeyri-cinsi çoxalmadır.
Qaydalar
- 1Birhüceyrəli orqanizmlər (bakteriya, amöb, evglena) bütün həyati funksiyaları tək hüceyrə ilə yerinə yetirir; çoxhüceyrəlilərdə isə hüceyrələr toxuma və orqanlara ixtisaslaşır.
- 2Qeyri-cinsi çoxalmada yalnız bir valideyn iştirak edir: nəsil valideynin genetik surətidir (klon).
- 3Qeyri-cinsi çoxalma növləri: ikiyə bölünmə (bakteriya, amöb), tumurcuqlanma (hidra, maya), sporla çoxalma (göbələk, mamır), vegetativ çoxalma (bitkilərdə).
- 4Cinsi çoxalmada iki valideynin gametləri birləşir → ziqot; nəsildə genetik müxtəliflik yaranır.
- 5Vegetativ çoxalma qeyri-cinsi çoxalmanın bir növüdür — bir valideyn, klon nəsil; cinsi çoxalma ilə qarışdırılmamalıdır.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir