Cinsi çoxalma, mayalanma və fərdi inkişaf
Qametogenez, mayalanma, bitkilərdə ikiqat mayalanma, ontogenez.
Cinsi çoxalmada xüsusi cinsi hüceyrələr — qametlər — iştirak edir. Qametogenez zamanı haploid (n) qametlər yaranır: erkək qametlər olan spermatozoidlər kiçik, hərəkətli, qamçılı hüceyrələrdir; dişi qametlər olan yumurta hüceyrələri isə iri, ehtiyat qida maddələri ilə zəngindir. Mayalanma — spermatozoidin yumurta hüceyrəsi ilə birləşməsidir; nəticədə diploid (2n) ziqot əmələ gəlir. Mayalanma xarici (suda — qurbağa, balıq) və daxili (quruda — məməlilər, quşlar) ola bilər. Çiçəkli bitkilərdə çiçək tozcuğu dişicik ağızcığına düşdükdən sonra cücərərək tozcuq borusu əmələ gətirir; bu boruda iki spermi hüceyrəsi olur — biri yumurta hüceyrəsi ilə birləşib ziqotu (2n), digəri isə mərkəzi hüceyrə ilə birləşib triploid endospermi (3n) yaradır. Bu proses Sergey Navaşin tərəfindən kəşf edilmiş ikiqat mayalanmadır. Fərdi inkişaf (ontogenez) embrional dövrdən (ziqotdan doğuma/cücərməyə qədər) və postembrional dövrdən ibarətdir; postembrional inkişaf birbaşa (balıqlar, quşlar, məməlilər) yaxud metamorfozla (qurbağa, kəpənək) gedir.
Məsələn, qurbağada yumurta → sürfə (iti qayratan) → metamorfoz → yetkin fərd ardıcıllığı postembrional metamorfoz inkişafına nümunədir.
Qaydalar
- 1Qametlər haploiddir (n): spermatozoid kiçik və hərəkətlidir, yumurta hüceyrəsi iri və qida ehtiyatlıdır.
- 2Mayalanma zamanı spermatozoid + yumurta hüceyrəsi → ziqot (2n); xarici mayalanma suda, daxili mayalanma quruluq mühitdə baş verir.
- 3Çiçəkli bitkilərdə ikiqat mayalanma: bir spermi → ziqot (2n), digər spermi → endosperm (3n); kəşf edən: S.Q.Navaşin.
- 4Ontogenez iki dövrə bölünür: embrional (ziqotdan doğuma/cücərməyə) və postembrional (birbaşa yaxud metamorfozla).
- 5Ümumi səhv: qametləri diploid (2n) saymaq — qametlər haploid (n) olur; ikiqat mayalanma yalnız çiçəkli bitkilərə xasdır.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir