Növ, onun kriteriləri və populyasiya
Növ anlayışı, 5 kriteriya; populyasiyanın quruluşu.
Növ — mənşəyi və quruluşu oxşar, eyni xromosom dəstinə malik, sərbəst çarpazlaşaraq məhsuldar nəsil verən və müəyyən areal tutan fərdlər toplusudur. Növü müəyyən etmək üçün beş kriteriyadan kompleks şəkildə istifadə olunur: morfoloji kriteriya xarici quruluş və anatomik əlamətləri; fizioloji kriteriya həyat proseslərini (böyümə, qidalanma, tənəffüs); genetik kriteriya xromosom sayı və quruluşunu; coğrafi kriteriya fərdlərin tutduğu areal (yayılma zonasını); ekoloji kriteriya isə yaşayış şəraitini (temperatur, işıq, qida) əhatə edir. Genetik kriteriya ən etibarlı sayılır, çünki xromosom sayı fərqli olan fərdlər çarpazlaşsa belə məhsuldar nəsil verə bilmir. Bir kriteriya tək başına növü müəyyən etmək üçün kifayət deyil. Populyasiya isə eyni növün müəyyən ərazidə birgə yaşayan, bir-biri ilə sərbəst çarpazlaşan fərdlər qrupudur; o, say, sıxlıq, yaş və cins quruluşu ilə xarakterizə olunur və təkamülün elementar vahidi hesab edilir.
Məsələn: at (2n=64) ilə eşşək (2n=62) çarpazlaşdırıla bilsə də, xromosom sayları fərqli olduğundan alınan qatır steril (məhsulsuz) olur; deməli, genetik kriteriyaya görə at və eşşək ayrı növlərdir.
Qaydalar
- 1Növ — mənşəyi oxşar, eyni xromosom dəstinə malik, sərbəst çarpazlaşaraq məhsuldar nəsil verən və müəyyən areal tutan fərdlər toplusudur.
- 2Növün 5 kriteriyası: morfoloji, fizioloji, genetik, coğrafi, ekoloji; növü müəyyən etmək üçün onlardan kompleks şəkildə istifadə edilir.
- 3Genetik kriteriya ən etibarlı kriteriya sayılır, çünki xromosom sayı fərqli olan fərdlər məhsuldar nəsil verə bilmir.
- 4Bir kriteriya tək başına növü müəyyən etmək üçün kifayət deyil — yalnız morfoloji əlamətlərə əsaslanmaq yanılmalara gətirib çıxarır.
- 5Populyasiya — eyni növün müəyyən ərazidə yaşayan, sərbəst çarpazlaşan fərdlər qrupudur; say, sıxlıq, yaş və cins quruluşu ilə xarakterizə olunur; təkamülün elementar vahididir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir