Təbii seçmə, uyğunlaşma və növəmələgəlmə

Darvin nəzəriyyəsinin əsasını yaşamaq uğrunda mübarizə və təbii seçmə təşkil edir. Yaşamaq uğrunda mübarizənin üç forması var: növdaxili mübarizə (eyni növün fərdləri eyni ehtiyaclar uğrunda rəqabət aparır — ən kəskin forma), növlərarası mübarizə (yırtıcı-şikar, rəqabət edən növlər) və əlverişsiz cansız mühit şəraitinə qarşı mübarizə (soyuq, quraqlıq, pH dəyişmələri). Təbii seçmə bu mübarizənin nəticəsində işləyir: irsi dəyişkənlik sayəsində müəyyən fərdlər ətraf mühitə daha yaxşı uyğunlaşır, sağ qalır və nəsil verir — beləliklə faydalı əlamətlər populyasiyada toplanır. Uyğunlaşmalar (adaptasiyalar) quruluş, qoruyucu/xəbərdaredici rəng, mimikriya və davranış şəklində olur, lakin nisbi xarakter daşıyır: yalnız müəyyən şəraitdə faydalıdır. Mikrotəkamül populyasiya daxilindəki kiçik dəyişiklikləri əhatə edir; coğrafi və ya ekoloji izolyasiya zamanı bu dəyişikliklər toplandıqda yeni növ yarana bilir. Antropogenezdə isə bioloji amillərlə yanaşı sosial amillər — əmək, nitq, təfəkkür, ictimai həyat — həlledici rol oynadı.