Ali sinir fəaliyyəti və reflekslər

Ali sinir fəaliyyəti (ASF) baş beyin qabığının iştirakı ilə həyata keçən mürəkkəb davranış və psixi proseslərin məcmusudur. Bu sahənin əsasını rus alimləri İ.M.Seçenov (refleks nəzəriyyəsi) və İ.P.Pavlov (şərti refleks təlimi) qoymuşdur. Reflekslər iki əsas qrupa bölünür: şərtsiz reflekslər — anadangəlmə, növə xas, dəyişməz; onların mərkəzi onurğa beyni və beyin kökündədir (əmmə, diz refleksi, göz qırpma). Şərti reflekslər isə həyat boyu qazanılan, fərdi, dəyişkən reaksiyalardır; onlar baş beyin qabığında müvəqqəti sinir əlaqələri yaranması yolu ilə formalaşır. Pavlovun klassik sınaqında it üçün zəng əvvəlcə biganə qıcıqdır; lakin zəng ilə yemin dəfələrlə birlikdə verilməsindən sonra yalnız zəngin səsi ağız suyunun ifrazına (şərti refleks) səbəb olur. Tormozlanma şərti reflekslərin fəaliyyətini dayandırır: xarici tormozlanma güclü yad qıcığın təsiri ilə, daxili tormozlanma isə şərtsiz qıcıq tətbiq edilmədikdə şərti refleksin sönməsi şəklində baş verir. ASF tipləri sinir proseslərinin gücü, tarazlığı və hərəkiliyinə görə müəyyən edilir; bunlar temperament tiplərini (sanqvinik, xolerik, fleqmatik, melanxolik) əsaslandırır.