Yaşayış mühiti, ekoloji amillər və ekosistemlər

Hər bir canlının həyat sürdürdüyü mühit onun yaşayış mühiti adlanır. Dörd əsas yaşayış mühiti mövcuddur: su mühiti (hidrobiontlar üçün), torpaq-hava mühiti (quru canlıları üçün), torpaq mühiti (soxulcan, bitki kökləri) və canlı orqanizm mühiti (parazitlər üçün). Canlıların həyatına təsir edən amilləri ekoloji amillər adlandırırlar. Bunlar üç qrupa bölünür: abiotik amillər (cansız təbiətin təsiri — işıq, temperatur, rütubət, su, mineral maddələr), biotik amillər (canlıların bir-birinə təsiri — yırtıcılıq, rəqabət, simbioz, parazitlik) və antropogen amillər (insanın canlı aləmə birbaşa və dolayı təsiri). Müəyyən ərazidə yaşayan bütün canlıların məcmusu biosenoz, biosenozun cansız mühitlə birliyi isə ekosistem adlanır. Ekosistemdə üç funksional qrup fərqləndirilir: produsentlər (yaşıl bitkilər — fotosintez yolu ilə üzvi maddə sintez edirlər), konsumentlər (heyvanlar — hazır üzvi maddə istehlak edirlər) və redusentlər (bakteriya və göbələklər — üzvi maddələri parçalayırlar). Qida zəncirinin hər həlqəsindən növbəti həlqəyə enerjinin yalnız ~10%-i ötürülür, qalanı istilik kimi itirilir. Bioloji ritmlər — həyat proseslərinin müntəzəm dövri təkrarıdır; gündəlik ritmlərə yuxu/oyanma, mövsümi ritmlərə isə qışlama nümunə ola bilər.