Ətraf mühitin insan sağlamlığına təsiri və irsi xəstəliklər
Ətraf amillər, stress, insan irsiyyəti, irsi xəstəliklər.
İnsan orqanizmi fiziki (temperatur, radiasiya, səs), kimyəvi (zəhərli maddələr, dərmanlar), bioloji (bakteriyalar, viruslar) və sosial (iş yükü, münasibətlər) amillərin təsiri altındadır. Bu amillərin həddindən artıq güclü forması orqanizmdə stress reaksiyası yaradır. Hans Selye (1936) stressin üç mərhələsini müəyyən etmişdir: 1) həyəcan (səfərbərlik) — orqanizm müdafiə qüvvələrini aktivləşdirir; 2) müqavimət — orqanizm stressorla uzunmüddətli mübarizə aparır; 3) tükənmə — ehtiyatlar bitir, xəstəlik riski artır. İnsan əlamətlərinin formalaşmasında həm genotip (irsiyyət), həm də mühit birgə rol oynayır. İrsi xəstəliklər gen mutasiyaları (hemofiliya, daltonizm, oraqvari hüceyrə anemiyası) və xromosom dəyişiklikləri (Daun sindromu — 21-ci xromosom cütündə əlavə xromosom, trisomiya 21) ilə bağlıdır.
Məsələn: Daun sindromlu şəxsin hüceyrələrindəki xromosom sayı 47-dir, çünki 21-ci cütdə üç xromosom mövcuddur.
Qaydalar
- 1Stress — orqanizmin güclü təsirlərə (stressorlara) ümumi qeyri-spesifik cavab reaksiyasıdır; H.Selye üç mərhələ müəyyən etmişdir: həyəcan → müqavimət → tükənmə.
- 2İrsi xəstəliklər iki qrupa bölünür: gen mutasiyası ilə bağlı (hemofiliya, daltonizm, oraqvari hüceyrə anemiyası) və xromosom xəstəlikləri (Daun sindromu — trisomiya 21).
- 3Daun sindromu xromosom xəstəliyidir (gen xəstəliyi deyil): 21-ci xromosom cütündə 3 xromosom olur, cəmi 47 xromosom.
- 4Hemofiliya və daltonizm X-xromosomuna bağlı irsi xəstəliklərdir: kişilərdə (XY) bir mutant allel kifayət edir, qadınlarda (XX) xəstəlik üçün iki mutant allel lazımdır.
- 5Bütün anadangəlmə qüsurlar irsi deyil: hamiləlik dövründə mühit təsirləri (zəhərli maddələr, infeksiyalar) da irsi olmayan anadangəlmə qüsurlara səbəb ola bilər.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir